اهميت انتشارات را در همراهي با وجوه چندگانة
فعاليت هاي يونسكو مي توان در اساس شكلگيري اين سازمان و هدفهاي
اصلي آن جستجو كرد. دو هدف اصلي يونسكو يعني: توسعه و برقراري
فرهنگ صلح تكيه بر آموزش دارند؛ در نقش كليدي كتاب و اشكال ديگر
نوشتاري در آموزش، جاي چون و چرا نيست. براي آنكه دفاع از صلح
در ذهن انسان ها شكل گيرد، براي آنكه همبستگي معنوي و فكري پي
ريزي شود، براي آنكه رسالت اخلاقي يونسكو، كه با روح انسان سروكار
دارد تحقق يابد، لاجرم كتاب، نشريات و مطبوعات براي تغذية معنوي
جامعه ضرورتي تام دارد.
پنج وظيفه اصلي يونسكو، يعني مطالعات آينده
نگرانه، پيشبرد انتقال و سهيم شدن در دانش، تعيين معيار، ارائه
كارشناسي و مبادلة اطلاعات تخصصي، همه و همه حاكي از نقش بسيار
مهم و اساسي انتشارات است. از اين رو، با قاطعيت مي توان گفت
كه انتشارات، جزيي جدايي ناپذير از پيكرة يونسكو است.
انتشارات يونسكو، از بدو تأسيس سازمان تا كنون
بازتاب فعاليت هاي گوناگون آن بوده و هست. نگاهي كوتاه به كارنامة
انتشارات يونسكو دستاوردهاي عظيمي را نشان مي دهد كه تنها با
همكاري جمعي ملت ها امكان پذير بوده است.
انتشار تاريخ تكامل فرهنگي و علمي بشر در شش
جلد با همكاري بيش از 100 كارشناس و استاد از 60 كشور جهان ميسر
شده است. ويرايش جديد و روزآمد شدة جلد نخست تاريخ علمي و فرهنگي
بشر، كه در حقيقت پس از رفع اصلاحات و نواقص مجموعة پيشين به
زبان انگليسي انتشار يافته و مجلدهاي ديگر آن، كه در حال آماده
شدن است، از جلوه هاي راستين اين همكاري است.
مجموعه كتاب هاي تاريخ عمومي آفريقا، تاريخ
آمريكاي لاتين، تاريخ منطقة كارائيب و تاريخ آسياي ميانه، كه
هر يك در چندين جلد انتشار يافته اند، حاوي دقيق ترين و كامل
ترين اطلاعاتي هستند كه تاكنون در زمينه هاي مربوط ارائه شده
است. حتي نام بردن از يكايك آثار مهم يونسكو كاري است دشوار
كه در محدودة اين گفتار نمي گنجد. كافي است كه به چند رقم مهم
اشاره كنيم:
يونسكو از آغاز فعاليت خود تاكنون بيش از 7000
عنوان كتاب منتشر كرده كه به 70 زبان در بيش از 150 كشور جهان
توزيع شده است.
يونسكو هر سال مستقلاً يا با همكاري ديگران،
حدود 100 عنوان جديد منتشر مي كند.
مجموعة آثار برگزيدة يونسكو كه اكنون به 952
عنوان رسيده، برجسته ترين آثار ملي 90 زبان جهان را در برمي
گيرد. آثار يازده تن از برندگان جايزه نوبل، ترجمة آثار شكسپير
وهمينگوي به زبان اندونزيايي و آثار افلاطون و گوته به تاميل
و اثر سروانتس به هندي، ترجمة آثار سعدي، حافظ، خيام و خوارزمي
به انگليسي و فرانسه و اسپانيايي در اين مجموعه قرار دارند.
در زمينة آموزش، يونسكو بيش از 650 كتاب انتشار
داده است كه بيشتر آنها در نوع خود استثنايي اند و از مراجع
مهم و مورد استناد اهل فن محسوب مي شوند.
سلسله كتاب هاي هنري يونسكو شامل 24 جلد از
معروف ترين و برجسته ترين هنرمندان جهان است كه به پنج زبان
به چاپ رسيده است.
گزارش هاي جهاني دو سالانه دربارة وضعيت آموزش،
علوم، فرهنگ و ارتباطات و همچنين سالنامة آماري در عرصه هاي
فوق، كه با همكاري كميسيون هاي ملي و واحدهاي آماري كشورها تهيه
مي شود، از منابع اصلي اطلاعات در سراسر جهان محسوب مي شوند.
كتاب ها و آثار يونسكو در زمينه هاي گسترده
اي چون آب شناسي، اقيانوس شناسي، هواشناسي، خاك شناسي، زمين
شناسي، محيط زيست و تمام رشته هاي وابسته به آن، جغرافيا و نقشه
هاي خاك، آب و منابع طبيعي، ميراث فرهنگي، آداب و سنن ملي، اديان
و مذاهب، سوادآموزي و ده ها عرصه و رشته و زمينة ديگر گوياي
وسعت دامنه هاي فعاليت يونسكو است كه از انسان تا كيهان را در
برمي گيرد.
صرف نظر از كتاب ها و سالنامه ها، يونسكو در
حدود 50 نشريه و 20 فصلنامه منتشر مي كند كه معروف ترين آنها
عبارتند از: پيام يونسكو، نماي تربيت، طبيعت و منابع، مجلة بين
المللي علوم اجتماعي، موزه، حق مؤلف (كپي رايت) و منابع يونسكو
(Unesco Sources).
پيام يونسكو يا Unesco Courier در سال 1948
ابتدا با نام Unesco Monitor انتشار يافت. اين مجله در مدتي
كوتاه جاي خود را در ميان روشنفكران ، انديشمندان، تحصيل كرده
ها و تا حدودي نسل جوان باز كرد. اكنون اين مجله به 30 زبان
در سطح جهان منتشر مي شود و مجموعة آن به تنهايي گنجينه اي است
از دانش و اطلاعات در زمينة حساس ترين موضوع هاي جهاني، به قلم
دانشمندان، كارشناسان، هنرمندان و نويسندگان سراسر جهان.
كميسيون ملي يونسكو در ايران
تاريخچه
پس از تصويب اساسنامه يونسكو كه در چهارم
نوامبر سال 1946 به امضاء نمايندگان بيست كشور از جمله ايران
رسيد و در تاريخ 30 ارديبهشت 1325 هجري شمسي دولت ايران نيز
با گذراندن تصويب نامه اي موافقت خود را با آن اعلام كرد.
در اين زمان در وزارت فرهنگ وقت كميسيوني به نام كميسيون ملي
تعاون فكري دائر شد كه به شكل نيمه رسمي اجراي نيات و نظريات
يونسكو در ايران را به عهده داشت. در پانزدهم تيرماه 1327
(در حدود 2 سال پس از تصويب اساسنامه يونسكو) مجلس شوراي ملي(دورة
پانزدهم) عضويت قطعي ايران را در سازمان تربيتي ، علمي و فرهنگي
ملل متحد، (يونسكو) تصويب كرد و در ماده واحده اي ضمن تصويب
اساسنامه يونسكو اجازه داد تا به عضويت قطعي آن سازمان درآيد
و محل تأمين بودجه آن را، وزارت فرهنگ وقت، تعيين كرد.
ماده واحده: مجلس شوراي ملي اساسنامة
سازمان تربيتي، علمي فرهنگي ملل متحد را تصويب مينمايد و
به دولت اجازه مي دهد قبول عضويت قطعي ايران را به آن سازمان
اعلام نمايد.
تبصره: وزارت فرهنگ سهمية دولت ايران
و نيز حقوق و مزاياي نماينده ثابت ايران در يونسكو را كه جمعاً
از يك ميليون و پانصد هزار ريال تجاوز نخواهد كرد در حدود
اعتبارات سال 1327 از بودجة خود تأسيس خواهد نمود.
اين قانون كه مشتمل بر يك ماده است در جلسة
پانزدهم تيرماه 1327 به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد. به اين
ترتيب ايران رسماً در سال 1948 ميلادي/1327 هجري شمسي به عضويت
يونسكو درآمد.
تأسيس كميسيون ملي يونسكو در ايران
بر طبق مادة 7 اساسنامة سازمان، كشورهاي
عضو با توجه به شرايط و مقتضيات خاص و به منظور مشاركت نهادهاي
علمي، آموزشي و فرهنگي ـ اخيراً ارتباطي و اطلاع رساني ـ خود
در برنامهها و فعاليت هاي يونسكو يك كميسيون ملي تشكيل مي
دهند كه مركز عمل كلية برنامه هاي سازمان و نماينده و معرف
آن كشور در يونسكو است و وظيفة اصلي برقراري ارتباط و هماهنگي
بين يونسكو و سازمان ها و نهادهاي علمي، آموزشي و فرهنگي داخلي
را برعهده دارند.
پس از تصويب عضويت ايران در يونسكو توسط
مجلس شوراي اسلامي در تير ماه 1327، كميسيون نيمه رسمي قبلي
كه در سال 1325 تحت عنوان كميسيون ملي تعاون فكري تشكيل شده
بود، در انطباق ساختار خود با شرايط و مقتضيات جديد به كميسيون
ملي و انطباق وضع خود با نيازمنديهاي جديد به كميسيون ملي
يونسكو تغيير نام يافت و فعاليت رسمي خود را آغاز كرد. اما
از آن جايي كه براي تعيين اعضاء و حدود فعاليت و چگونگي فعاليتهاي
كميسيون ملي يونسكو در هر كشور اساسنامه اي تدوين و اجرا مي
شود، كميسيون ملي يونسكو در ايران در بيست و يكمين جلسة خود
اساسنامة كميسيون را در سيزده ماده تنظيم نمود كه به پيشنهاد
وزارت فرهنگ وقت در جلسة دهم ارديبهشت ماه 1328 هيأت وزيران
به تصويب رسيد و متعاقباً در ادارة ثبت شركت ها ثبت و به مورد
اجرا گذاشته شد. اين اساسنامه بار ديگر پس از پيروزي انقلاب
اسلامي مورد تجديد نظر قرار گرفت و اساسنامة اصلاحي(اساسنامة
فعلي) كه در 17 ماده و 4 تبصره تهيه شده بود، پس از تأييد
در شوراي عالي كميسيون از سوي وزارت فرهنگ و آموزش عالي (وقت)
به هيأت دولت تقديم شد و نهايتاً در جلسة مورخ 29/6/1366 هيأت
وزيران به تصويب رسيد.
كليه حقوق اين پايگاه متعلق به دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي مي باشد. شرايط استفاده
