جمهوري چك در اروپاي مركزي واقع گريده است. جمعيت اين كشور طبق آمار سال
1996 بر 3/10 ميليون نفر بالغ گرديده كه اكثراً داراي مليت چك بوده و اقليت
اسلواكي، لهستاني و آلماني تنها 5 درصد از جمعيت كشور را تشكيل ميدهند. زبان
رسمي چك، زبان اسلاوي غربي است.
از آنجائيكه كشور چك سابقاً عضو كشورهاي فراكسيون شرقي بوده است، اكثر
مردم چك لائيك ميباشند. لائيكها (40 درصد)، كاتوليكها (39 درصد) ارتودكسها (3
درصد) و ديگر مذاهب (13 درصد) گرايشات مذهبي كشور را به خود اختصاص داده اند.
مانند ساير كشورهاي اروپاي شرقي و مركزي، جمهوري چك نيز پس از بروز انقلاب
دستخوش تغييرات زيادي گرديد. در 1 ژانويه 57 1993 پس از جدايي چك و جمهوري
فدرال اسلواكي اين كشور به عنوان دولتي مستقل وارد عرصة جهاني گرديد. لازم به
ذكر است كه كشور چك در زمينه توسعه دموكراتيك، از سنتهاي چكسلواكي سالهاي
(1938ـ1918) پيروي مي نمايد.
علاوه بر تغيير سيستم پيشين اقتصاد ملي، تغييرات اعمال شدة جديد سياسي و
اقتصادي در فرهنگ كشور، تأثير بسزايي داشته است. قانون اساسي جمهوري چك حقوق
و آزاديهاي زيادي را اعطاء نموده كه از آن جمله مي توان به اعطاي حقوق و آزادي
به اقليتهاي ملي كشور اشاره نمود. اگرچه مفهوم سياست فرهنگي جديد كشور، هنوز
تكميل نگرديده است، اما برخي از قوانين در اين خصوص شناخته شده و هم اكنون
نيز اعمال ميگردند. از جملة اين قوانين مي توان به اعطاي دموكراسي فرهنگي به
نويسندگان و بازيگران، اعطاي آزادي بيان، آماده سازي شرايط براي بروز خلاقيتها
و فراهم آوردن شرايط جهت خلق آمدن ابداعات فرهنگي و هنري اشاره نمود.
قوانين مذكور همچنين شامل ايجاد شرايط مناسب جهت حفظ و توسعة هويت فرهنگي
ملت چك و حفاظت از ميراثهاي فرهنگي مادي و غيرمادي كشور ميباشند. سياست
فرهنگي چك تلاش مي نمايد تا از شرايط اقتصادي جهت حمايت و اشاعة ارزشهاي
فرهنگي كشور استفاده نموده و در عين حال به غناي ارزشهاي فرهنگي كشور
بيفزايد.
روند مناسبي در جهت كاهش نقش تجويزي دولت به عنوان حامي و عامل اصلي اعطاي
يارانه ها و كمكهاي دولتي در نظر گرفته شده است. اين وظيفه به عهدة شركتها و
نهادهاي دولتي و خصوصي جديد، نهاده شده است. دولت نيز ميكوشد تا شرايط و
زمينه را براي عملكرد هر چه بهتر آنها فراهم نمايد.
نهاد مركزي كه مسؤوليت امور فرهنگي كشور چك را بر عهده دارد، وزارت فرهنگ
جمهوري چك ميباشد. از جملة فعاليتهاي وزارت مذكور مي توان به فعاليتهاي
آموزشي، فرهنگي و هنري، حفاظت از ميراث فرهنگي، حمايت از مطبوعات از جمله:
نشريه هاي دوره اي، سينماتوگرافي، كپي رايت ادارة امور، كليساهاي كشور اشاره
نمود. وزارت فرهنگ از حمايتهاي نهادهاي مشاوره اي كه اعضاي آن از سوي خود
وزارت منصوب گرديده، بهره ميبرد. وزارت فرهنگ چك به ارگانهايي تقسيم گشته كه
هر يك مديريت و تصميم گيري در سطوح متفاوتي را برعهده دارند.
وزارت فرهنگ چك از طريق لايحه پارلمان جمهوري چك تأسيس گرديده است.
پارلمان نيز به نوبة خود داراي كميتة علمي، آموزشي و فرهنگي ميباشد كه وظيفة
نظارت و بررسي برنامه ها و اظهارات دولتي را در خصوص امور فرهنگي كشور بر عهده
دارد.
تسهيلات و امكانات فرهنگي
جمهوري چك داراي شبكة وسيعي از تسهيلات و نهادهاي فرهنگي ميباشد. نهادهاي
مهم فرهنگي از سوي وزارت فرهنگ كشور تشكيل ميگردند و اين در حالي است كه
نهادهاي محلي و منطقه اي معمولاً توسط دواير محلي و شهري تشكيل ميگردند. از
جمله مهمترين نهادهاي مركزي فرهنگي كشور مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:
1ـ نمايشگاه ملي (Prague) كه طي سال 1796 تأسيس گرديده و اداره و نظارت بر
كلكسيونهاي هنري قديمي و مدرن و همچنين كتابخانهاي با بيش از 000/50 جلد كتاب
را برعهده دارد.
2- موزه ملّي پراگ كه در سال 1818 تأسيس گرديده چندين مجله فرهنگي را
منتشر نموده و كلكسيونهاي كانيشناسي و حشره شناسي بزرگي دارد. موزة ملي همچنين
شامل موزة تاريخي، موزه موسيقي چك، موزه (Naprstek) آسيا، فرهنگهاي آفريقا و
آمريكايي و ادارة مركزي موزه شناسي ميباشد.
3- كتابخانه ملي پراگ كه در سال 1958 از ادغام چندين كتابخانة عمومي كه از
سال 1771 شروع به فعاليت نموده بودند، تشكيل گرديد. از جملة يكي از
كتابخانه هاي عمومي مذكور مي توان به كتابخانه دانشگاه چارلز charles كه در سال
1348 تأسيس گرديده و داراي 6 ميليون جلد كتاب و كلكسيون نسخه هاي خطي و
كتابخانة چاپي قديمي است اشاره نمود.
4- تئاتر ملي پراگ كه در سال 1883 شروع به فعاليت نموده و توسط اعانات
مردم و كمكهاي مالي اتحاديه هاي هنري ـ فرهنگي كشور به حيات خود ادامه ميدهد.
5- نمايشگاه شهر پراگ كه در سال 1963 تأسيس گرديد و حاوي آثار هنرمندان
قرن 19 و 20 و كشور كتابخانهاي با 100/1 جلد كتاب ميباشد.
تا قبل از سال 1989 بودجة فعاليتهاي فرهنگي كشور چك از طريق بودجة دولتي
تأمين ميگرديد. تغييرات اقتصادي كشور، گسترش منابع مختلفي جهت تأمين بودجه
فرهنگي كشور را به همراه داشت. قانون جديد ماليات كشور جهت استفاده بيشتر از
حمايتهاي مالي و تأمين بودجه خصوصي تصويب گرديد. لازم به ذكر است كه بودجه هاي
دولتي نيز جهت حمايت از خلاقيت در زمينه هاي ادبيات، روزنامهنگاري، هنرهاي
تجسمي، موسيقي و سينماتوگرافي تخصيص يافته است.
مؤسسات، سازمانها، اتحاديه ها و كميته هاي فرهنگي مختلف كه اغلب با وزارت
فرهنگ و مقامات محلي، شهري و منطقه اي همكاري مي نمايند به برگزاري جشنها و
رقابتهاي فرهنگي متفاوتي اقدام نموده و با همتاهاي خارجي خود در زمينة
برگزاري برنامه هاي فرهنگي همكاري مي نمايند.
قانونگذاري
زماني كه جمهوري مستقل چك تشكيل گرديد ساختارهاي قانوني نيز از طريق قبول
قوانين فدراسيون پيشين، عليرغم تضاد با قوانين جديد جمهوري چك، حفظ گرديد. در
همان زمان فرايند پيچيدة وضع قانونهاي جديد نيز آغاز گرديد. جهت تداوم روابط
با كشورهاي خارجي، تمامي قراردادهاي چكسلواكي سابق در جمهوري چك به اجرا
درآمده و همچنان به قوت خود باقي است.
در سال 1993، يكي از مهمترين تغييرات حوزة فرهنگي در حوزه حق چاپ و نشر به
وقوع پيوست.
علاوه بر وزارت فرهنگ كشور كه به عنوان نهاد اداري ملي مسؤول حفظ و ترويج
ميراث فرهنگي كشور ميباشد، سازمانهاي مسؤول در سطوح پايينتر محلّي، شهري و
منطقه اي نيز فعاليت دارند. از جملة مهمترين سازمانهاي حرفه اي فعال در حفاظت
از ميراث فرهنگي كشور مي توان به سازمانهاي دولتي حفاظت از بناهاي يادبود
فرهنگي شهر پراگ اشاره نمود.
هنرهاي نمايشي
طبق آخرين آمار بدست آمده در سال 1995 سالنهاي تئاترهاي تأسيس يافته توسّط
وزارت فرهنگ، وزارت آموزش و پرورش، جوانان، وزارت تربيت بدني جمهوري چك و
دولت مركزي به بيش از 53 سالن تئاتر بالغ گرديده است. لازم به ذكر است كه در
سال 1995 تعداد 3415 هنرمند در تئاترهاي مختلف كشور استخدام شدند. درآمد كل
تئاترهاي كشور در سال 1995 بر 000/222/424/5 بالغ گرديد كه در مقايسه با سال
1992 به ميزان 2/176 درصد افزايش يافته است.
از جمله سازمانهاي مؤسس سالنهاي تئاتر كشور چك در سال 1995 مي توان به:
وزارت فرهنگ جمهوري چك، وزارت آموزشِ جوانان و تربيت بدني، مجري عالي شهر
مركزي پراگ، مجري عالي شهر plzen ، مجري عالي شهر Brno ، مجري عالي شهر
ostrara اشاره نمود.
صنعت موسيقي از جايگاه ويژه اي در جمهوري چك برخوردار ميباشد و اين خود به
سنتهاي موسيقي قديمي چك و جايگاه شهر پراگ به عنوان مهمترين مركز موسيقي
اروپا مربوط ميباشد. موسيقي در 2 هنركده تخصّصي و 7 هنرستان موسيقي آموزش
داده مي شود. در مدارس ابتدايي و كودكستانهاي كشور علاوه بر هنرهاي تجسمي
موسيقي نيز تدريس ميگردد.
راديو و تلويزيون و ضبط صدا (موسيقي)
تلاش زيادي جهت استقلال رسانه هاي ارتباط جمعي كشور صورت گرفته است. از
جملة اين تلاشها مي توان به تأسيس شوراي راديو و تلويزيون كشور تحت نظارت
پارلمان جمهوري چك اشاره نمود. دولت چك تنها مسؤوليت آمارگيري از ناشران كشور
و فراهم آوردن شرايط لازم جهت فعاليت آزاد رسانه هاي ارتباط جمعي را به عهده
دارد.
طبق آمار بدست آمده در دهه 90 تعداد مخاطبين صنايع فرهنگي كشور باتوجه به
نوع محصولات و مدت زمان صرف شده، افزايش يافته است. ميزان مطالعة كتاب عليرغم
توسعة منابع در مقايسه با سال 1990 تنها به دليل افزايش قيمت بسيار كاهش
يافته است. تمايل به استفاده از وسايل ارتباطي پيشرفته تر نظير ديسكتها،
نوارهاي مغناطيسي و نوارهاي ويدئويي بيشتر از قبل افزايش يافته است.
صنعت فيلم و سينما
به منظور حمايت از صنعت فيلمسازي در جمهوري چك، بودجه اي به بخش فيلمسازي
كشور اختصاص يافته و سازمان سينماتوگرافي جهت تأمين هزينه هاي ساخت فيلم در
جمهوري چك تأسيس گرديد.
فرهنگهاي اروپايي مركزي از جمله فرهنگ جمهوري چك براساس چند مليّتگرايي،
چند زبان گرايي و حتي اغلب چند مذهب گرايي استوار ميباشد. تأثيرات فرهنگي نيز
در طول قرنهاي اخير بسيار موثر بوده است. در كشور چك بيشتر اين گونه تأثيرات
از سوي كشور آلمان، فرانسه و ايتاليا اعمال گرديده است. نظرية طرفدار
اسلاوگرايي در قرن نوزدهم منجربه اتحاد روشنفكران و انديشمندان كشورهاي
اروپاي شرقي و مركزي گرديده و همچنين بر توسعة فرهنگي شرق اروپا تأثير عميقي
گذاشت. از جمله خصوصيات بارز فرهنگي اروپاي شرقي و مركزي توسعه فرهنگهاي
مشابه در طي دوران حكومت تك حزبي (استبدادي) ميباشد. در اين دوره ادبيات
(samizdat) به اوج شكوفايي خود رسيد.
پس از كاهش مقطعي تعداد تماشاچيان اجراهاي موسيقي كلاسيك و تأتر طي سالهاي
(90 و 1991) در سال 1992 حضور افراد در اين گونه اماكن فرهنگي به نسبت كمي
افزايش يافت. تعداد بازديدكنندگان از موزه ها و نمايشگاههاي كشور نيز به طور
چشمگيري افزايش يافت. اما تعداد تماشاچيان سينما به دليل افزايش شبكه هاي
ماهواره اي در كشور بسيار كاهش يافته است.
دستورالعمل هاي سياست بين المللي فرهنگي جمهوري چك از سوي وزارت فرهنگ كشور
صادر ميگردد. از جملة اصول بنيادي سياست فرهنگي كشور چك در زمينة برقراري
روابط با كشورهاي خارجي مي توان به فراهم آوردن شرايط لازم جهت برقراري
همكاريهاي فرهنگي در تمامي زمينه هاي فرهنگي و هنري و در تمامي سطوح اشاره
نمود. دولت چك نيز از برخي پروژه هاي مهم بين المللي فرهنگي حمايت نموده و به
تأسيس مراكز فرهنگي و اطلاعاتي در برخي از كشورها اقدام نموده است.
جمهوري چك يكي از اعضاي سازمان علمي، فرهنگي و تربيتي ملل متحد (يونسكو)
ميباشد لازم به ذكر است كه برخي از اتباع چك اعضاء بيش از 100 سازمان
غيردولتي بين المللي فعال در زمينه هاي فرهنگي را تشكيل ميدهند.
جمهوري چك كليّة 74 طرح و قرارداد فرهنگي منعقد شده در زمينه همكاريهاي
دوجانبه فدراسيون پيشين را به رسميت شناخته و قراردادها و توافقات چند جانبه
چكسلواكي سابق نظير قرارداد فرهنگي اروپا، قرارداد عمومي كپي رايت و بسياري
قراردادهاي ديگر را پذيرفته است. سنتهاي فرهنگي چك و موقعيت منحصر به فرد
جغرافيايي، اين كشور را به پل ارتباطي مناسب ميان فرهنگهاي شرق و غرب اروپا
مبدّل نموده است.
كليه حقوق اين پايگاه متعلق به دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي مي باشد. شرايط استفاده
