سياست فرهنگي پرتغال

مقدمه

كشور پرتغال در منتهي اليه جنوب غربي اروپا واقع گرديده و از 2 جزيره تحت عناوين
(Azores, Acores) و (Maderia) تشكيل يافته است. مساحت كشور در حدود 905/91 كيلومتر مربع و جمعيت آن بنابر آمار سال 1998 بالغ بر 000/928/9 ميليون نفر ميباشد. 36% از جمعيت كشور را ساكنين شهرها تشكيل داده و اكثريت جمعيت از نژاد مديترانهاي بوده و اقليت آفريقايي ساكن كشور يادآور تاريخچه مستعمراتي كشور ميباشد. 97% از جمعيت كشور را مسيحيان كاتوليك تشكيل داده و زبان اصلي كشور نيز پرتغالي است.

تضاد ميان چند شهر مهم و محدود كشور (ليسبون و پورتو)، وجود تسهيلات فرهنگي فراوان از يك طرف و مناطق روستايي كشور كه همچنان در فرع و انزوا قرار گرفتهاند از طرفي ديگر، بستر سياست فرهنگي كشور پرتغال را تشكيل ميدهد.

سياست فرهنگي كشور پرتغال كه بيشتر در مركز كشور متمركز بود، دستخوش تغيير و تحولات عميقي قرار گرفت. ديدگاه دولت در خصوص سياست فرهنگي تغيير كرده و تلاشهاي بسياري جهت برقراري توازن و سيستمهاي غيرمتمركز صورت گرفته است. تقاضا در جهت توزيع هر چه بيشتر طرحهاي فرهنگي و سرمايه گذاريهاي فرهنگي در كشور.

دستورالعمل هاي كلي سياست فرهنگي

وظيفه مديريت امور فرهنگي كشور پرتغال ميان نهادهاي مركزي دولتي وابسته به وزارتخانه هايي كه به طور مستقيم در اين زمينه فعاليت دارند و جوامع اجرايي محلي كه مسوول اتخاذ سياست ملي ميباشند تقسيم گرديده است اما هر يك از اين نهادها تا حدودي در مسايل مالي و تصميم گيري به صورت مستقل عمل مي نمايند. طي دهة گذشته تغييرات مجددي در ساختار مدرن اداري بخش فرهنگ كشور در پي رشد ثابت هزينه هاي عمومي و حضور گستردهتر حاميان خصوصي كه در برخي بخشها بويژه در زمينه صنايع فرهنگي سرمايه گذاري نموده اند صورت گرفته است. چنين رشدي به دليل ورود كشور پرتغال به (EEC) در سال 1986 ميباشد كه اين مسأله خود سطح زندگي را در تمام سطوح كشور تغيير داده و فرهنگ كشور نيز در اين ميان تحت تأثيرات فراواني قرار گرفته است. كشور پرتغال طي چند سال گذشته در بسياري از نشستهاي مهم فرهنگي حضور داشته و يا ميزبان بسياري از حوادث فرهنگي از جمله EXPO در سال 1998 بوده است. اين گونه مسايل باعث ارتقاء گسترده منابع فرهنگي و افزايش تخصصگرايي در حيات فرهنگي كشور گرديده است.

ساختارهاي اداري و سازماني

نهادهاي دولتي و نيمه دولتي

عاليترين نهاد رسيدگي كننده به امور فرهنگي كشور پرتغال، دبيرخانه فرهنگي كشور ميباشد كه از جملة مهمترين وظايف آن مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1- اداره و نظارت بر سازمانهاي فرهنگي كشور

2- ارتقاي سطح فرهنگ و قانون حق چاپ و نشر

3- حمايت از رخدادهاي فرهنگي كشور

4- برقراري روابط بين المللي فرهنگي با ساير كشورهاي جهان

دبيرخانه فرهنگي كشور همچنين داراي 4 نهاد خودگردان منطقه اي فعّال در حوزة فرهنگي در خارج از شهر ليسبون يعني در شمال، در ناحيه مركزي، در النتجو (Alentejo) و آلگارو (Algarve) ميباشد. سازمان و نهادهاي دولتي ديگري نيز در فعاليتهاي فرهنگي كشور شركت دارند كه از جمله آن نهادها مي توان به وزارت بازرگاني و جهانگردي، وزارت دفاع ملي و وزارت آموزش و پرورش اشاره نمود.

دولتهاي منطقه اي و محلي

حمايت از فرهنگ در سطح منطقه اي از سوي شبكه كميسيونهاي محلي، صورت ميگردد. براي 5 منطقه آلگارو، آلنتجو، مركزي، شمالي و ليسبون و «دره تگاس» (tegus valley) تعداد 5 كميسيون محلّي وجود دارد.

كشور پرتغال به 335 شهرستان (30 شهرستان ديگر نيز علاوه بر اين در جزاير مادريا (Maderia) و (Acores) پراكنده هستند) و 18 منطقه تقسيم گرديده است. اختيارات مقامات محلي شامل حفظ ميراث فرهنگي شهرستانهاي كشور ميباشد. شوراهاي منطقه اي مسؤوليت تأسيس و نگهداري از موزه هاي محلي و انجام تحقيقات، محافظت از ارزشهاي تاريخي، فولكلور و هنري و باستاني كشور را بر عهده دارد.

امور فرهنگي در مناطق خودمختار مادريا از سوي دواير فرهنگي اداره و نظارت ميگردد. مدل سازماني در مناطق فوق به قرار زير ميباشد:

1ـ دولت منطقه اي (Acores)

الف) دبيرخانه آموزش فرهنگ منطقه اي

ب) مديريت امور فرهنگي منطقه اي

2ـ دولت منطقه اي مادريا (Maderia)

الف) دبيرخانه جهانگردي منطقه اي

ب) مديريت امور فرهنگي منطقه اي

امكانات و مؤسسات فرهنگي

وزارت فرهنگ كشور پرتغال همچنين مجموعه هاي ملّي فرهنگي كشور را از طريق برقراري هماهنگي ميان بودجه هاي ملي و شوراها اداره مي نمايد.

از جمله اقدامات كلي وزارت فرهنگ كشور پرتغال در زمينه فرهنگ و هنر مي توان به اقدامات ذيل اشاره نمود:

1- اختصاص بودجه ويژه به بخش فرهنگ و هنر كشور

2- توسعه بخشهاي مختلف فرهنگي (اعطاي بورسيه و پاداش به هنرمندان)

3- اداره و نظارت بر كتابخانه ملي و موسسه ملي كتاب پرتغال

4- اداره و نظارت بر موسسه سينماتوگرافي و هنرهاي سمعي بصري پرتغال

5- تأسيس سينماي پرتغال

6- اداره و نظارت بر موسسه ميراث باستاني و معماري پرتغال

7- تأسيس اركستر سمفوني پرتغال

8- اداره و نظارت بر موزه هاي كشور

9- اداره و نظارت بر موسسات نمايشي و تئاتر كشور

10- اداره و نظارت بر مؤسسة رقص ملي

11- اداره و نظارت بر فرهنگستان بين المللي هنرهاي زيبا

12- اداره و نظارت بر فرهنگستان تاريخ پرتغال

13- اداره آرشيو ملي كشور با عنوان Torrede Tombo

5 هيئت فرهنگي منطقه اي به امور اصلي فرهنگي كشور پرتغال رسيدگي مي نمايند. لازم به ذكر است كه هيئتهاي مذكور مستقيماً تحت نظارت دبيرخانه فرهنگي كشور اداره ميگردند. 5 هيأت مذكور عامل اصلي تمركززدايي فرهنگي در كشور پرتغال محسوب ميگردند. هيأتهاي منطقه اي شمال، مركز، ليسيون، آلنتجو و آلگارو به توسعه سطح منطقه اي كشور نظم بخشيده و بر پروژه هاي فرهنگي خارج از محدوده طرح ملي نظارت مي نمايند.

ارگانهاي غيردولتي

بنياد (Calouste Culbenkian) سازمان خصوصي است كه از نهادها و برنامه هاي فرهنگي كشور حمايت مي نمايد. بنياد مذكور به تأسيس شبكه گستردهاي از كتابخانه ها در موسسه هاي تحقيقاتي اقدام نموده و يك سري نقدهاي دوره اي در خصوص هنر و ادبيات را منتشر مي نمايد. بنياد مذكور همچنين به حمايت از مجامع و شخصيتهاي فرهنگي و اعطاي بورسيه جهت تحقيق در خصوص فرهنگ پرتغالي مبادرت مي نمايد.

مركز فرهنگي ملي، مؤسسهاي خصوصي است كه در سال 1945 تأسيس گرديده و در زمينه ارتقاء زمينه هاي فرهنگي و محافظت از ميراث فرهنگي كشور فعاليت دارد. هدف مركز فوق به برقراري ارتباطات فرهنگي ميان گروهها و طبقات مختلف جامعه نظير (افراد مسن و جوان، هنرمندان و تجارت پيشگان و بخشهاي دولتي و خصوصي) منجر گرديده است.

بنياد (serralves) در اوپورتو (Oporto) مؤسسهاي ادغام يافته است كه در جهت برگزاري رويدادهاي فرهنگي كشور پرتغال اقدام مي نمايد.

بنياد فرهنگي ليسبون موسسهاي رسمي جهت اداره و حمايت از فعاليتهاي فرهنگي و مركز فرهنگي (Belem) ميباشد.

بنياد (Fundacao Oriente) موسسهاي خصوصي جهت حمايت و انجام فعاليتهاي فرهنگي و هنري ملّي و بين المللي كشور پرتغال ميباشد.

ابزارهاي سياست فرهنگي

تأمين بودجه فعاليتهاي فرهنگي

منابع مالي به صورت يارانه به امور فرهنگي كشور پرتغال در سطوح دولتي و محلي تخصيص مييابد. اگرچه سطوح محلي در اين زمينه از سهم كمتري برخوردار ميگردند اما بخش خصوصي كشور اين كمبود را جبران مي نمايد.

بر طبق قانون مصوب حمايتهاي مالي بخش فرهنگ كشور معاف از ماليات ميباشد. طبق قانون مذكور، كمك 2/0 از محلّ فروش محصولات فرهنگي بعلاوه 50% كمكهاي مالي از جانب مراكز و مؤسسات فرهنگي كشور تأمين ميگردد.

مؤسسه هاي (Fundacao Calouste Gulbenkian) ،

و (Fundacao LusoِAmericana para o desenvolvi, mento)

(Fundacao oriente)

مهمترين مؤسسات فرهنگي كشور پرتغال محسوب ميگردند. مهمترين موسسه با عنوان
Fundacao Calouste Gubenkian ، 25% از كل بودجه بخش فرهنگ و هنر كشور پرتغال را تأمين مي نمايد.

مخارج فرهنگي دولت پرتغال طي سال 1995 به شرح ذيل ميباشد:

لازم به ذكر است كه بيشترين بودجه تخصيص يافته به بخش فرهنگ، صرف ميراث فرهنگي و ترويج فرهنگ كشور پرتغال ميگردد.

قانونگذاري

طبق قانون حمايت مالي از بخش فرهنگ كشور، هزينه هاي فرهنگي كشور معاف از ماليات بوده و بعنوان مخارج عادي تلقي ميگردند.

سياستهاي ناحيه ايي

ميراث فرهنگي

مؤسسه ميراث معماري و باستانشناسي پرتغال، مهمترين انجمن تأمين اموال فرهنگي باستاني كشور ميباشد. موزه هاي پرتغال، نيز مسؤول حفاظت از اموال فرهنگي و اشياء تاريخي ملّي ميباشند.

لازم به ذكر است كه آرشيو ملّي Torre do Tombo و مؤسسة آرشيوهاي پرتغالي در شهر ليسبون واقع گرديده است.

هنرهاي نمايشي

دو تئاتر ملي (Teatro Nacional D.MariaII) ,(Teatro Nacional de s. carlos)

و رقص ملي (de Bailado eda Danca) از سوي دبيرخانه فرهنگي كشور نظارت ميگردد.

هنرهاي تجسمي و زيبا

فرهنگستان ملي و انجمن ملي هنرهاي زيباي كشور اقدام به برگزاري رويدادهاي فرهنگي در زمينة هنرهاي زيباي كشور مي نمايد.

ادبيات و محصولات ادبي

مؤسسه كتاب و كتابخانه ملي پرتغال بر فعاليت كتابخانه ملي كشور نظارت داشته و موجب ترويج صنعت نشر كتاب و فعاليتهاي نشر و ترجمه ميگردد. از جملة سازمانهاي مهم ديگري كه در زمينة ادبيات و محصولات ادبي فعاليت دارند مي توان به سازمانهاي ذيل اشاره نمود:

1ـ انجمن نويسندگان پرتغال

2ـ انجمن زبان پرتغالي

3ـ انجمن روزنامه نگاران پرتغال

4ـ انجمن اسناد تاريخي پرتغال

5ـ انجمن كتابداران پرتغال

موسيقي

مسؤوليت بخش موسيقي كشور پرتغال بر عهده دو بنياد دولتي با عناوين:

(Teatro Nacional de scarlos) و (DireccaoِGeral dos Espetachlos) ميباشد.

صنايع اُپرا و موسيقي كشور نيز از خدمات ويژه برخي موسسه هاي خصوصي فرهنگي بهره ميبرند. لازم به ذكر است كه 20 مؤسسه، 10 فرهنگستان و 15 كنسوراتوار و هنرستان موسيقي كشور مبادرت به اعطاي مدارك مختلف موسيقي مي نمايند. بعلاوه تعدادي جشنواره موسيقي در سراسر كشور به اجرا در ميآيد.

صنايع فرهنگي

نشر كتاب

كتابخانه ملي پرتغال مسؤول برنامه ريزي و اجراي اقدامات در جهت حمايت از صنعت چاپ و نشر كشور ميباشد.

موسسه مذكور به ارائه يارانه هاي دولتي جهت ترجمه آثار خارجي و نشر ادبيات پرتغالي ميپردازد. موسسه مذكور نهادهاي ادبي كشور را در جهت اجراي برنامه هاي فرهنگياشان مساعدت مي نمايد. اين مؤسسه همچنين با همكاري بنياد ناشران و فروشندگان كتاب پرتغال از 13 نهاد ملي كتاب و حضور كشور پرتغال در نمايشگاههاي بين المللي كتاب حمايت مي نمايد.

تعدادي از كتابخانه هاي موجود در سطح شهرستانهاي كشور به منظور گسترش ذخاير و مرمّت موجود يارانه دولتي دريافت مي نمايند. مؤسسه مذكور همچنين به محققاني كه به مطالعه در خصوص زبان، ادبيات و فرهنگ پرتغالي ميپردازند كمك مالي، اعطا كرده و به اتفاق موسسه هاي گوناگون ديگر به نظارت و تأمين بودجه و اعطاي چندين جايزه ادبي مبادرت مي نمايد.

مطبوعات

دولت پرتغال مسؤول اعطاي يارانه هاي دولتي به رسانه هاي اطلاعاتي كشور بوده و همچنين به توزيع اطلاعات رسمي، اطلاعيه هاي دولتي، و برقراري روابط با روزنامه نگاران كشور اقدام مي نمايد.

كميته اي متشكل از كارشناسان و نمايندگان هيأت مديره، مسؤول اعطاي يارانه هاي دولتي جهت اجراي پروژه هاي مدرنسازي صنعت مطبوعات كشور ميباشد. كاهش ميزان استفاده از خدمات مخابرات، تأمين هزينه سفرهاي شغلي روزنامه نگاران و برگزاري آموزشي براي آنان از جملة اولويتهاي ديگر صنعت مطبوعات كشور محسوب ميگردد.

صنعت ضبط صدا (موسيقي) و راديو و تلويزيون

در سال 1995 تعداد 3 مؤسسة راديو و تلويزيوني تحت عناوين ذيل دركشور پرتغال به فعاليت ميپرداختند:

Radiotelevisao portuguesa (RTP)

Sociedade Indipendente de Comunicacao (SIC)

Televisao Indipendente (TVT)

مؤسسة RTP چهار كانال تحت عناوين: (كانال يك)، (تي. وي. 2)، ( RTP مادريا) و ( Acores RTP ) را اداره مي نمايد. كانال يك 98%، تي وي ـ 2 80 درصد، RTP مادريا 9/96 درصد و Acores RTP 5/89 درصد از جمعيت كشور را تحت پوشش قرار ميدهند. كانال يك در سال 1995، 117 ساعت برنامه در هفته و تي وي 2-، 94 ساعت برنامه در هفته پخش ميكردند.

شبكه تلويزيوني RTP همچنين در سطح بين المللي به پخش برنامه ميپردازد.

درآمدهاي تجاري كانالهاي RTP طي سال 1995، 69% كل درآمد برنامه هاي توليد شده در كشور را شامل ميگردد.

از جملة ساير برنامه هاي تلويزيون كشور مي توان به: اجراهاي موسيقي از كانالهاي RTP به ميزان 4/3 درصد، و برنامه هاي انسان دوستانه و علمي به ميزان 7/3 درصد اشاره نمود. در آغاز سال 1996 كشور پرتغال از چهار شركت اپراتور كابلي برخوردار گرديد.

4-5- صنعت فيلم و سينما

موسسه سينماتوگرافي و هنرهاي سمعي بصري كشور در جهت حمايت از توليد و توزيع فيلم ملي، به اجراي طرحهاي فرهنگي اقدام مي نمايد. بودجه فعاليتهاي موسسه مذكور، تنها از طريق مالياتهاي بدست آمده از محلّ توزيع و فروش فيلمهاي بلند و فيلمهاي تبليغاتي تلويزيون و سينما تأمين ميگردد.

يارانه هاي دولتي محدودي نيز به كليه توليد كنندگان ملي فيلمهاي بلند بعنوان كمك مازاد جهت كاهش هزينه هاي توليد اعطا ميگردد. كميته ملي، متشكل از كارشناسان حرفه اي فيلمهاي بلند در كشور تشكيل يافته است. پخش فيلمهاي ملي و بازسازي و احداث سينماهاي جديد در كشور از سوي دولت مورد حمايت قرار گرفته است. لازم به ذكر است كه طي سال 1995 تعداد 8 شركت توليد كننده فيلم در كشور به فعاليت ميپرداختند.

توسعه فرهنگي

تحقيقات اخير نشان ميدهد كه تفاوتهاي فاحشي ميان مناطق روستايي و شهري كشور از لحاظ فرهنگي وجود دارد. زندگي فرهنگي در شهرها از روند سادهايي برخوردار ميباشد. با اين وجود حضور فزاينده رسانه ها به طور كلي مدل خانگي مصارف فرهنگي را شكل داده و تسهيلات فرهنگي يكساني در دسترس كليه ساكنين بدون توجه به فواصل محيطي آنها از يكديگر قرار گرفته است.

اخيراً اقدامات گستردهاي در جهت ترغيب مشاركت و خلاقيت در زمينه هاي گوناگون فرهنگي و هنري افزايش يافته است. اين موضوع بويژه در رابطه با جوانان مشهودتر است.

روابط بين المللي فرهنگي

وزارت امور خارجه پرتغال به برقراري روابط دو جانبه بين المللي فرهنگي با ساير كشورهاي جهان اقدام مي نمايد. وزارتخانه مذكور همچنين به معرفي كشور پرتغال در مجامع بين المللي پرداخته و برنامه ريزيهاي در جهت انعقاد توافقات فرهنگي دو جانبه به عمل آورده است. بعلاوه نظارت و اعطاي بورسهاي تحصيلي خارجي نيز برعهده وزارتخانه مذكور ميباشد. كليه فعاليتهاي فرهنگي بين المللي با همكاري نزديك كابينه روابط فرهنگي بين المللي و دبيرخانه فرهنگ دولت اجرا ميگردد.

فعاليتهاي بين المللي وزارت آموزش و پرورش پرتغال بيشتر بر پاية ترويج مطالعة زبان پرتغالي در ديگر كشورها ميباشد. از جملة نهادهاي ديگري كه در زمينه فعاليتهاي فرهنگي بين المللي به فعاليت ميپردازند مي توان به دفتر روابط خارجي وزارت فرهنگ و مؤسسة فرهنگي بين المللي camoes اشاره نمود.