سياست فرهنگي روماني

دستورالعمل هاي كلي سياست فرهنگي

تاريخ 50 سالة اخير كشور روماني، در دو مقطع تاريخ قبل از سال 1989 يعني سالهايي كه حكومت ديكتاتوري كمونيست واژگون گرديد و تاريخ پس از سال 1989 يعني دورة گذار به جامعة دموكراتيك مورد بررسي قرار ميگيرد. قبل از انقلاب سال 1989، حوزة فرهنگ تحت تسلط حزب كمونيست بوده و اين حزب فرهنگ را به ابزاري جهت تبليغات سياسي خود بدل ساخته بود. سياست فرهنگي كشور در قالب فراميني با عنوان «رهنمودهاي ارزنده» از جانب حزب كمونيست كنترل و سازماندهي ميگرديد. سياست فرهنگي كشور روماني سيستمي از ارزشهاي رسمي بوده كه توسط حكومت مركزي طراحي گرديده و از طريق دولت و سانسور ايدئولوژيكي كنترل ميگرديد. فرهنگ، موضوع مهمي براي حكومت خودكامه نبود، بلكه تنها به عنوان دستاويزي جهت نيل به اهداف سياسي محسوب ميگرديد.

حكومت ديكتاتوري، مديريت مطلق حوزة فرهنگ را برعهده داشت. فرهنگ رسمي كشور انحصاراً توسط تعدادي از سازمانهاي به شدت متمركز هدايت و كنترل ميگرديد. از جملة اين سازمانها مي توان به شوراي ملي سوسياليستي فرهنگ، فرهنگستان روماني و انجمنهاي خلاق كشور اشاره نمود. مديران بخش محلي، بازرسان فرهنگي تحت نظارت شوراي ملي سوسياليستي فرهنگ قرار داشتند. اين هرم كنترل، كاملا به بودجة حكومت متكي بود. لازم به ذكر است كه بودجه حكومتي ابزاري سياسي جهت اداره و بيان ايدئولوژي انحصاري فرهنگ جامعه محسوب ميشد. پس از انقلاب سال 1989، آزادي بيان و حذف سانسور از جملة آشكارترين تغييرات اعمال شده در بخش فرهنگ بود. با بازتر شدن جو سياسي جامعه پلاريزم سياسي، آزادي بيان و فرهنگ مستقل نيز نمايان گرديد. هدف از شكل گيري پلاريزم سياسي در جامعه، ايجاد جامعهاي مدني، تبيين و تعيين چارچوب قانوني استوار بر ارزشهاي دموكراتيك و استقلال مالي بخش فرهنگ بود. فرآيند مذكور، طي سالهاي 96ـ1993 با روندي كند در جهت اعمال تمركززدايي مجدد در حوزه هاي مختلف جامعه به ويژه بخش فرهنگ به اجرا درآمد. برخلاف ديگر كشورهاي اروپاي شرقي، اعمال اصلاحات در حوزة فرهنگ كشور روماني جدي و بنيادي نبوده است.

با اين حال گامهاي كوچكي در راستاي تحقق اين امر از سوي كابينه هاي پيشين دولت برداشته شده است.

مقاومت رژيم سابق در برابر برقراري دموكراسي و فقدان سياست فرهنگي جامع و آزاد در كشور باعث سطحي و ناقص ماندن فرآيند اصلاحات در كشور گرديد.

پس از سال 1989، شوراي ملي سوسياليستي فرهنگ به وزارت فرهنگ تغيير نام داده و تحت مديريت سازمان An drei plesu در جهت تمركززدايي از بخش فرهنگ گام برداشته و با طراحي برنامه ها و معيارهاي موقتي توسعه يافت. بين سالهاي 1990 تا 1996 تعداد 7 وزير جهت تصدي پست وزارت فرهنگ منصوب گرديد. لازم به ذكر است كه تلاش اين 7 وزير در جهت ارائه راهكارهاي مثبت در خصوص سياست فرهنگي كشور مثمر ثمر واقع نگرديد.

در سالهاي نخستين برقراري دموكراسي، دولت روماني، تنها منبع اصلي تأمين بودجه مؤسسات فرهنگي كشور محسوب ميگرديد. اعمال تغييرات چندي منتج به خصوصي سازي و تمركز زدايي بخش فرهنگ گرديد. از تعداد 790/37 مؤسسة فرهنگي عمومي، تفريحي و كانونها يا گروه هاي فرهنگي تنها تعداد 4190 مؤسسه به بخشهاي خصوصي واگذار گرديد.

از جملة مؤسسات فوق مي توان به تعداد 3276 مركز نشر، 476 فروشگاه كتاب، 378 مركز چاپ و 15 مؤسسه حرفه اي تئاتر اشاره نمود. توسعة قوانين فرهنگي و معرفّي فرهنگ در قالب ايدئولوژيهاي دموكراتيك از جملة مهمترين دستاوردهاي فرهنگي اتخاذ سياست تمركززدايي در بخش فرهنگ محسوب ميگردد. از سال 1996، موضوع طراحي راه كارهاي مناسب در حوزه فرهنگ كشور به عنوان امري لازم الاجرا تلقي گرديده و پيش نويس طرح سياسي جامعي در اين خصوص ارائه گرديده است. طرح مذكور در جهت توسعة گسترده كشور روماني تا سال 2000 ارائه گرديده و فرهنگ از جايگاه ويژه اي در آن برخوردار ميباشد. از جملة اهداف اصلي طرح مذكور مي توان به حفاظت از ارزشهاي اصيل فرهنگي كشور، غلبه بر بحران اخلاقي و فرهنگي جامعه و پيوست مجدد كشور روماني به جامعة فرهنگي اروپا اشاره نمود. سيستم سانسور ايدئولوژيكي رژيم سابق جاي خود را به سانسور مالي داده، وزارت فرهنگ شكل گرفته و به تكميل و اجراي راهكارهاي فرهنگي منسجم مبادرت نموده است. از جملة راه كارهاي مذكور مي توان به تمركززدايي بخش فرهنگ، نوساماني مؤسسات فرهنگي، همكاري با مقامات محلي دولتي، مشاركت در ساختارهاي جامعة مدني و طرح مكانيسم مالي جهت تأمين بودجة پروژه هاي فرهنگي اشاره نمود. در حال حاضر، بازار آزاد كشور با تورم رو به رشد همراه بوده، استانداردهاي زندگي و بودجة فرهنگ به طور نسبي كاهش يافته و اصلاحاتي كه از سال 1996 آغاز شده بود روند آهستهتري به خود گرفته است.

ساختارهاي سازماني و اداري

توصيف كلي سيستم

وزارت فرهنگ روماني، چارچوب اصلي حوزة فرهنگ كشور محسوب شده و قيمومت و نظارت فرهنگي بر تمامي قلمرو كشور را بر عهده دارد. وزارت فرهنگ روماني در دسامبر سال 1989 تأسيس يافت. تأسيس وزارت مذكور طبق لايحة قانوني شماره 28/12 شوراي حزب سياسي محافظه كار صورت گرفت. طبق حكم دولتي شماره 28 مصوب ژانويه 2001 در خصوص تعيين جايگاه و عملكرد وزارت فرهنگ، مسؤوليت اتخاذ و گسترش راهكارها و سياستهاي كارآمد در جهت حمايت از فرهنگ كشور به وزارت مذكور تفويض گرديد.

وزارت فرهنگ روماني تحت نظارت مستقيم دولت قرار داشته و با مقامات دولتي محلي، مقامات كشوري، شهرداريها، مقامات شهري و شوراهاي شهري همكاري مي نمايد.

از جملة وظايف اصلي وزارت فرهنگ روماني مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1ـ توسعه طرحهاي قانوني حوزة فرهنگ

2ـ همكاري با وزارت امور خارجه در خصوص انعقاد قراردادها و توافقات فرهنگي دو جانبه و چندجانبه

3ـ اعمال راه كارهاي عمومي در حوزة فرهنگ كشور

قوانين فرهنگي و اقدامات اداري و اجرايي حوزة فرهنگ وزارت فرهنگ كشور روماني از بخشهاي ذيل متشكل شده است:

1ـ بخشهاي مركزي (مديريتهاي كل و مديريتهاي خاص) كه وظيفة جهتدهي، طراحي، تصميم گيري و نظارت بر سطح ملي را بر عهده دارند.

بازرسان فرهنگي كه به معرفي وزارت فرهنگ در سطح ملي مبادرت مي نمايند. از جملة وظايف اصلي بازرسان فرهنگي مي توان به ارائه راهكارهاي فرهنگي محلي، ارزيابي آرمانها و احتياجات گوناگون اجتماعات فرهنگي و اتخاذ سياستهايي در جهت برطرف نمودن چنين نيازهايي اشاره نمود.

همكاريهاي بين دولتي يا بين وزارتخانه اي

وزارت فرهنگ با ساير وزارتخانه ها كه سهمي از بودجة فرهنگي كشور ندارند، همكاري مي نمايد. همكاريهاي متعددي با وزارت امور خارجه همواره صورت پذيرفته و توافقات فرهنگي، آموزشي، ورزشي و علمي را با كشورهاي ديگر به بار آورده است.

مسؤولين مراكز فرهنگي خارج از كشور روماني نيازمند تأييد و تصديق و حمايت وزارت فرهنگ و وزارت امور خارجه ميباشند. وزارت فرهنگ روماني همچنين با وزارت آموزش ملي در جهت اجراي برنامه هاي آموزشي فرهنگي، با وزارت جوانان و تربيت بدني در جهت اجراي پروژه هاي خاص ورزشي و تفريحي و با آژانس بين المللي جهانگردي در جهت ارتقاء سطح توريسم فرهنگي همكاري مي نمايد.

اهداف و اصول كلي سياست فرهنگي

از جملة اولويتهاي اصلي وزارت فرهنگ روماني در سال 1997 مي توان به فراهم نمودن موقعيت و شرايط تلاقي آرمانهاي فرهنگي و برطرف نمودن احتياجات فرهنگي شهروندان رومانيايي و اجتماعات محلي و ملي اشاره نمود.

خط مشيهاي اصلي وزارت فرهنگ حال حاضر كشور به قرار ذيل ميباشند:

1ـ تشويق، حمايت و حفاظت از فعاليتهاي خلاقه در حوزة فرهنگ

2ـ حفاظت و ارتقاء هويت فرهنگي اقليتهاي قومي و نژادي

3ـ حفاظت و ارتقاء موسيقي محلي سنتي

4ـ حفاظت از ميراث فرهنگي ملي

5ـ ترويج و تشويق برقراري روابط بين المللي فرهنگي و انتقال هويت فرهنگي اجتماعات روماني به خارج از مرزهاي كشور

6ـ گسترش روابط فرهنگي با ساير كشورهاي اروپايي

مجموع اين اهداف و تدوين اقدامات اوليه نظري و تئوري، راه كارهاي اساسي وزارت فرهنگ محسوب ميگردد. جهت نيل به اين اولويتها، اتخاذ سياستهاي ذيل در جهت حمايت از وزارت فرهنگ و راهكارهاي آن لازم الاجرا ميباشد:

1ـ اجراي سيستم تمركززدايي يكي از راهكارهاي اصلي وزارت فرهنگ ميباشد كه در جهت تسهيل انتقال جامعة بيش از حد تمركز يافته به جامعة مستقل محلي كه نيازها و علائق كلي اجتماعات را برآورده ميسازد گام برميدارد. اجراي سيستم تمركززدايي به انتقال قابليتها و بخشي از وظايف وزارت فرهنگ به مقامات دولتي محلي بستگي دارد.

2ـ ساماندهي مجدد مؤسسات فرهنگي تحت حمايت وزارت فرهنگ از طريق تجزيه و تحليل قابليتها و وظايف و عملكرد اين مؤسسات

3ـ مشاركت و همكاري با مقامات دولتي محلي به منظور برقراري هماهنگي ميان سياست فرهنگي ملي با سياستهاي محلي در طراحي، اجراي سياستها و راهكارهاي آن به عبارت ديگر اهداف و آرمانها بايد بر برآورده ساختن احتياجات فرهنگي اجتماعات محلي و حفظ توازن ميان ساختارهاي حيات فرهنگي منجر گردد.

4ـ در طراحي سياستهاي فرهنگي مشاركت ساختارهاي مختلف جامعة مدني الزامي است.

تعريف ملي از فرهنگ

توصيف ملي از فرهنگ كه به عنوان ابزار مجردي عمل نمايد، در خصوص فرهنگ كشور روماني وجود ندارد. در هر حال، مي توان فرهنگ اين كشور را طبق موارد ذيل تعريف نمود:

چارچوب كل در حوزة انسانشناسي كه تمامي جنبه هاي تمدن بشري را در بر ميگيرد.

زمينه هاي خاصي از فعاليتهاي فرهنگي نظير ادبيات، رقص، تئاتر، فيلم، هنرهاي زيبا و معماري

اهداف سياست فرهنگي كشور و اصول شوراي اروپا

راه كارهاي وزارت فرهنگ به انعكاس اصول اساسي شوراي اروپا كه در اجلاس وزراي فرهنگ اروپا تصريح شده مبادرت مي نمايد.

بسط و گسترش تنوع فرهنگي، تأكيد بر تساوي فرهنگهاي چندگانه، برقراري ارتباطات بين فرهنگي و حفظ هويت فرهنگي اجتماعات قومي و نژادي از جملة اصول مذكور ميباشند.

در جهت ايجاد همزيستي فرهنگي و برقراري احترام متقابل ميان هويتهاي فرهنگي، ارتباط بين فرهنگي به ويژه از سال 1997 ـ به عنوان راه كار اصلي وزارت فرهنگ در ارتباط و مشاركت با مؤسسات فرهنگي عمومي مطرح بوده است ـ راهكارهاي مذكور از فعاليتهاي جامعة مدني بالاخص پروژه هاي بين فرهنگي حمايت و پشتيباني مي نمايد.

توسعة فرهنگي

اولويتهاي سياست فرهنگي

اصليترين اولويت سياست فرهنگي وزارت فرهنگ روماني برآورده نمودن آرمانها و نيازهاي فرهنگي فردي و اجتماعي جوامع مختلف ميباشد. وزارت فرهنگ روماني علاوه بر اتخاذ راهكارهاي كلي براي حوزة فرهنگ و گسترش برنامه هاي فرهنگي از طريق مؤسسات فرهنگي ملي، به نظارت و معرفي دست نوشته هاي فرهنگي، هنرهاي تجسمي، موسيقي، هنرهاي نمايشي و فرهنگ بومي مبادرت مي نمايد. وزارت فرهنگ روماني در جهت حمايت از طرحهاي فرهنگي ملي بودجة مالي به اين صنايع اختصاص داده است. حفاظت از ميراث فرهنگي، پرورش و تربيت خلاقيتهاي فرهنگي و هنري و دستيابي به ميراث جهاني فرهنگ از جملة ديگر اهداف وزارت فرهنگ روماني ميباشد. جهت دستيابي به غناي فرهنگي و برطرف نمودن احتياجات و نيازهاي فرهنگي سطوح مختلف جامعه، طرح ويژه اي با عنوان ارائه رايگان كتب و ماهنامه هاي فرهنگي در كتابخانه هاي عمومي كشور به اجرا درآمده است. به منظور انسجام در ساختار طرح مذكور، كميسيون كتابخانه هاي عمومي تأسيس يافته و از متخصصين در اين زمينه جهت همكاري دعوت به عمل آمده است. در همين اثناء وزارت فرهنگ نيز اقدام به تأسيس كتابخانه ها و مراكز اطلاع رساني در مناطق روستايي كشور نموده است. با در نظر گرفتن اهميت شگرف هنرهاي تجسمي و زبان بين المللي در جهان معاصر، وزارت فرهنگ روماني، امتيازاتي را به اين دو مقوله اختصاص داده است. از جملة امتيازات مذكور مي توان به ابتياع آثار هنري هنرمندان معاصر كشور به منظور غنا بخشيدن به ميراث هنرهاي معاصر، جمع آوري آثار هنري، نمايش آثار هنري در موزة هنرهاي معاصر بخارست، پشتيباني از نمايشگاههاي مختلف فرهنگي و هنري، برپايي نمايشگاههاي كوچك سيّار و توسعة هنرهاي زيباي روماني در خارج از كشور از طريق دفتر بين المللي نمايشگاههاي هنري كشور با عنوان (ONDEN) اشاره نمود.

اولويت بعدي وزارت فرهنگ، حمايت، بسط و گسترش صنعت موسيقي ميباشد. به اين منظور انجمن موسيقي جهت ارزيابي و اجراي برنامه هاي موسيقي و پروژه هاي ارائه شده به وزارت فرهنگ تشكيل شد. انجمن مذكور همچنين مسؤوليت تأمين بودجه اجراهاي مختلف موسيقي ملّي را بر عهده دارد. در سال 1998 وزارت فرهنگ روماني اقدام به تأسيس اتحادية نوازندگان موسيقي و انجمن موسيقي رومانيايي در زمينة موسيقي شناسي نمود. اتحادية مذكور مسؤوليت حمايت از موسيقيدانان شاخه هاي مختلف موسيقي نظير موسيقي اُپرا، موسيقي كُر، موسيقي پاپ و جاز را برعهده دارد. كمكهاي مالي وزارت فرهنگ به منظور اجراهاي مختلف موسيقيدانان و گروه هاي همنواز موسيقي نظير اركسترها، گروه هاي كُر، گروه هاي اجراي موسيقي با تئاتر و بالِرينها به اين حوزه اختصاص مييابد.

عمدة بودجة اختصاص يافته به موسيقي كشور جهت انجام فعاليتهاي ذيل صرف ميگردد:

1ـ حضور در فستيوالها و رقابتهاي ملي و بين المللي موسيقي

2ـ بسط و گسترش سبكهاي جديدي از موسيقي در كشور

وزارت فرهنگ همچنين، مشاركت گستردهاي را با سازمانهاي غيردولتي (خصوصي) كشور به منظور گسترش حمايتهاي مالي از حدود 50 گروه موسيقي كشور به عمل آورده است. گسترش تكنيكهاي موسيقي محلي و توليدات هنري، از جملة مهمترين عوامل احياي صنايع هنري كشور روماني محسوب ميگردند. چنين فعاليتهايي، از سوي سازمانهاي جهاني نظير سازمان يونسكو (UNESCO) و سازمان بين المللي گسترش فرهنگ تشويق و تأييد شده و از سوي فستيوال هنرهاي بومي، سازمان بين المللي مطالعات فرهنگ عامه و فدراسيون بين المللي گروه هاي هنري فولكلور حمايت و پشتيباني ميگردد. دولت روماني از طريق برقراري ارتباط با چنين سازمانها و نهادهايي و با مشاركت وزارت فرهنگ، در جهت ارتقاء فرهنگ فولكلور كشور به سازماندهي و حمايت مالي از برنامه ها و پروژه هاي فرهنگ فولكلور مبادرت مي نمايد.

تمركز زدايي در مقابل تمركزگرايي

وزارت فرهنگ روماني مسؤوليت اداره و نظارت بر 70 مؤسسه فرهنگي دولتي را برعهده دارد. تعداد 3 مؤسسه از 70 مؤسسه فرهنگي به طور كامل از محل بودجه دولتي تأمين شده و تعداد 48 مؤسسه از كمك هزينه هاي مالي دولت جهت تأمين بخشي از هزينه هاي خود برخوردار ميگردند.

از آنجايي كه كاهش يافتن ميزان فعاليت چنين مؤسساتي كاهش فعاليتهاي فرهنگي افراد جامعه را در پي خواهد داشت، در نتيجه، وزارت فرهنگ در صدد انتقال تدريجي مسؤوليت ادارة چنين مؤسساتي به مراجع ذيصلاح دولتي محلي ميباشد. از جملة مسائل تحت بررسي جامعة هنري روماني مي توان به شناسايي مؤسسات فرهنگي فعال دهة 1980، مؤسسات فرهنگي فعال دورة گذار سياسي و فرهنگي كشور و مؤسسات فرهنگي كه اخيراً به فعاليتهاي هنري و نشر آثار هنري و فرهنگي در كشور ميپردازند اشاره نمود. نتيجة چنين بررسيهايي به تشكيل انجمنهاي هنري جديد منجر گرديده است.

در حال حاضر هنرمندان جوان و با استعداد كشور، به عضويت انجمنهاي مذكور در آمدهاند، زيرا طبق تجارب و بررسيهاي به عمل آمده هنرمندان جوانتر در مواجهه با نيازمنديهاي اقتصادي حوزة فرهنگ انعطاف پذيرتر عمل كرده و انطباقپذيرتر ميباشند.

روابط بين المللي فرهنگي

حكومت ديكتاتور سابق روماني جهت برقراري روابط بين المللي فرهنگي با ساير كشورها، از طريق 2 انجمن تحت عناوين انجمن اتحادية اروپا و انجمن همكاريهاي دوجانبه فرهنگي اقدام مي نمود.

پس از استقلال كشور و نوساماني سياست فرهنگي وزارت فرهنگ روماني به طراحي برنامه هاي دراز مدت فرهنگي در ساختارهاي بين المللي و مؤسسات فرهنگي خارج از كشور مبادرت نمود. براساس اين شيوة جديد، وزارت فرهنگ توجه خود را به برقراري رابطه با اجتماعات فرهنگي چند مليتي نظير شوراي اروپا، كميسيون اروپا، سازمان يونسكو (UNESCO) و ساير كشورهاي علاقهمند به برقراري رابطه با كشور روماني معطوف نموده است. وزارت فرهنگ روماني، راهكاري جدي جهت بهبود و افزايش حوزة عملكرد بخش فرهنگ كشور اتخاذ نموده است كه از جمله اهداف اصلي راهكار مذكور مي توان به حضور روماني در مجامع فرهنگي، ارائه فرهنگ كشور به سازمانهاي اروپايي، حضور در برنامه هاي چند جانبه فرهنگي و تشويق و ترويج تنوع فرهنگي اشاره نمود. مشاركت در برنامه هاي ارزيابي سياست فرهنگي روماني، همكاري با شوراي اروپا، سازمان يونسكو (UNESCO) ، طرح EU PHARE FUNDED در زمينة دموكراسي فرهنگ، اصلاح و نوساماني ساختاري بخش فرهنگ، اختصاص بودجه به توسعة هنر و جامعة مدني و همكاري با پروژه هاي فرهنگي EU ، Kaleidscope و Raphael از جملة دستاوردهاي اخير همكاريهاي بين المللي فرهنگي كشور روماني محسوب ميگردد.

در ضمن اجراي پروژه هاي توسعه و حفاظت از ميراث مادي و غيرمادي كشور كه شامل موارد ذيل ميباشند، مورد تأكيد فراوان قرار گرفته است:

1ـ طرح اعادة آثار تاريخي ملي از موزه ها و مراكز خارجي با همكاري سازمان يونسكو (UNESCO) ، شوراي اروپا و وزارت فرهنگ فرانسه

2ـ اجراي پروژه هاي بين المللي فرهنگي نظير بازسازي قلعة (Timisoara) Banloc و مركز چند فرهنگي اروپا با حمايت و پشتيباني كشورهاي اروپايي

3ـ مرمّت و بازسازي مركز تاريخي شهر Sibiu با مشاركت شُركاي خارجي نظير بانك جهاني، سازمان يونسكو (UNESCO) ، شوراي اروپا، سازمان بناهاي تاريخي جهاني، دولت فدرال آلمان، دولت لوكزامبورگ و دولت باواريا (Bavaria)

بر طبق 7 لايحة قانوني ويژة انعقاد توافقات بين المللي فرهنگي مصوب پارلمان روماني، چندين معاهده دو جانبه فرهنگي ميان كشور روماني و ساير كشورهاي اروپايي منعقد گرديده است.

توسعه ميراث فرهنگي

وزارت فرهنگ روماني تحت نظارت دولت طرح پيچيدة ملي را جهت حفاظت و توسعه ميراث فرهنگي كشور به تصويب رسانده و طي سالهاي 1997 و 1998 به اجراي آن مبادرت نمود. موفقيتهاي عظيم پروژه هاي فرهنگي برنامه ريزي شده توسط روماني براي شوراي اروپا در زمينة ميراث فرهنگي نظير پروژة مرمت مركز تاريخي شهر sibiu نقش اساسي در حيات فرهنگي كشور روماني داشته است. به طوري كه در سپتامبر سال 1999، 2 شهر بخارست و sibiu به عنوان ميزبان اجراي پروژة ميراث فرهنگي اروپا انتخاب گرديدند.

ارتباط بين رسانه ها و فرهنگ

وقوع تحوّل در سال 1989 در صنعت تلويزيون، نمايانگر انقلابي عظيم در جريانات رسانه اي و سياسي كشور بود. وقوع چنين تحولي در عرصه ارتباطات و رسانه هاي گروهي كشور دستاوردهاي مثبت بسياري نظير آزادي بيان و اطلاعات، برقراري ارتباطات آزاد از طريق رسانه هاي گروهي، اتخاذ مجدد سياست پلاريزم فرهنگي و اعادة اعتبار رسانه هاي گروهي را به همراه داشته است.

اگر چه وزارت فرهنگ از اختيارات چنداني در حوزة صدا و سيما برخوردار نميباشد، امّا از توسعة قوانين رسانه هاي گروهي جهت اصلاح و نوساماني رسانه هاي گروهي كشور پشتيباني بعمل ميآورد.

به دنبال اصلاح قانون رسانه هاي گروهي در سال 1992 و تأسيس شوراي ملي رسانه هاي گروهي، تعداد ايستگاههاي تلويزيوني خصوصي كشور به سرعت افزايش يافت. در سال 2001، هيأت مديرة آهنگ سازان، راديو و تلويزيون ملّي و هيأت ارزيابي وزارت فرهنگ تشكيل گرديد. هيأت مذكور مسؤوليت هماهنگ سازي قوانين كشور با مقررات و قوانين اتحادية اروپا و برقراري همكاريهاي فرهنگي با ديگر وزارتخانه هاي كشور را برعهده دارد. دولت روماني به انعقاد قراردادهاي اروپايي در خصوص انجام فعاليتهاي تلويزيوني بين كشوري و اصلاح قانون ملي متناسب با آن مبادرت نموده است.

اقليتهاي فرهنگي

مطابق آخرين سرشماري سال 1992، تقريباً 10 درصد از كل جمعيت كشور روماني از 17 گروه اقليت ملّي تشكيل يافته است. اقليت مجارستاني 7 درصد از كل جمعيت را تشكيل ميدهد، و اين در حالي است كه اقليت رومانيايي بر 000/500/1 نفر بالغ ميگردد.

گفتني است كه تعداد گروه هاي اقليت قومي، بطور پيوسته در حال كاهش است. وزارت فرهنگ روماني با دپارتمان محافظت از اقليتهاي ملي و ارگانهايي نظير وزارت آموزش ملي همكاري مي نمايد.

در حال حاضر، اين مؤسسات مشاركتهاي مستمر با سازمانهاي فرهنگي كه توسط گروه هاي اقليت ملي تأسيس يافته برقرار مي نمايند. وزارت فرهنگ روماني چندين طرح ويژة اقليتهاي ملي را كه شامل موارد ذيل ميباشند حمايت، اداره و پشتيباني مالي مي نمايد:

1ـ طرح حمايت از فرهنگهاي قومي: طرح مذكور يك طرح ملّي در جهت حفاظت و گسترش فرهنگ اقليتهاي كشور ميباشد. هدف اصلي و عمدة اين طرح اتخاذ قوانين ثابت و دائمي، اختصاص بودجة مالي، حفاظت، نگهداري، تحقيق و نمايش ماهيت و اصول فرهنگهاي محلّي و حفاظت از هويت فرهنگي جامعه ميباشد.

2ـ طرح حمايت از دست نوشته هاي فرهنگي اقليتهاي ملي

3ـ طرح حمايت از برنامه هاي انتشاراتي و پروژه هايي در ارتباط با انتشار و نشر آثار مختلف فرهنگي و هنري به زبانهاي اقليت.

گفتني است اولويتبندي چنين پروژه هايي توسط نمايندگان وزارت فرهنگ ارزيابي ميگردد. علاوه بر هدف برآورده ساختن احتياجات فرهنگي اقليتهاي ملي، فرايند ارزيابي و انتخاب به بسط و گسترش ارتباط مقامات دولتي با گروه هاي اقليتي منجر شده است. وزارت فرهنگ، با استناد به لايحة دولتي شمارة 28 مصوب 2001، مسؤوليت تأمين بودجه مالي انتشارات فرهنگي اقليتهاي ملي را عهده دار ميباشد.

4ـ طرح حمايت از هنرهاي نمايشي اقليتهاي قومي: در ساية حمايت وزارت فرهنگ، تعداد 2 سالن تئاتر (سالن تئاتر دولت مجارستان در Cluj Napoca و سالن تئاتر ملي در Targu mures )، 1 سالن اُپرا (اُپراي مجارستاني در Cluj-Napoca ) و مؤسسات حرفه اي كه توليدات فرهنگ مجارستاني را ارائه ميدهند در كشور روماني تأسيس گرديده است. با وجود اين كه اين مراكز، همانند مراكز حرفه اي ديگر، تحت نظارت وزارت فرهنگ قرار دارند، اما مراكزي خودگردان محسوب ميگردند كه در جهت تأمين منابع و اجراي اولويتهاي فرهنگي جوامع محلّي به فعاليت ميپردازند.

5ـ طرح گسترش روابط بين فرهنگي: پس از تأكيد ويژه بر حفظ سنت كهن همزيستي و احترام متقابل در هويتهاي فرهنگي، ارتباطات بين فرهنگي، به ويژه از سال 1997، راه كار كلي وزارت فرهنگ بوده است. با وجود محدوديت در منابع و امكانات، وزارت فرهنگ، از لحاظ مالي و قانوني از پروژه هاي ارتباط بين فرهنگي جامعة مدني و مؤسسات فرهنگي دولتي حمايت و پشتيباني مي نمايد.

توصيف كلي سيستم

طي چند سال اخير، تغييرات سريع و ناگهاني در قوانين فرهنگي كشور روماني اعمال گرديده است. تحت چهارچوبي قانوني، وزارت فرهنگ روماني مسؤوليت اجراي مقررات و قوانين فرهنگي، برقراري ارتباطات اجتماعي طبق الگويي وحدت گرا در حوزة فرهنگ، اعمال تغييرات فرمايشي در ساختار فرهنگي پيشين، حصول اطمينان از اينكه قوانين روماني همسان و هم تراز با قانون Eu و جامعة اروپا عمل مي نمايد و تصويب لوايح بين المللي ويژة حوزة فرهنگ را بر عهده دارد.

چهارچوب قانوني ويژة هنرمندان

امنيت اجتماعي / مناسبات كاري

تا كنون سياستي كلي در خصوص حمايت از هنرمندان كشور به اجرا در نيامده است. با اين وجود تلاشهايي جهت نيل به اين هدف صورت گرفته است. به عنوان مثال قانوني در خصوص الحاق حقوق بازنشستگي هنرمندان هنرهاي زيبا به سيستم امنيتي اجتماعي دولت به تصويب رسيده است.

صنايع فرهنگي

راديو / تلويزيون

با وجود اينكه در اولين ماههاي آزادي و استقلال كشور تغييرات قانوني بينظم و آشفتهاي در رسانه هاي راديو و تلويزيون كشور صورت ميگرفت، اما قانون گذاري به مفهوم واقعي براي اين بخش در سال 1992 اتخاذ گرديد. (مادة قانون شمارة 48).

طبق اين قانون، شوراي ملي راديو و تلويزيون روماني تشكيل يافت. روند سريع نوساماني فني در راديو و تلويزيون كشور كه در ارتباط با احتياجات اتحاديه اروپا حاصل گرديده بود، به اصلاح قانون فوق منجر گرديد. آخرين و اساسي ترين تغييرات اعمال شده در راديو و تلويزيون كشور موقعيتي را فراهم آورده كه از نوآوريهاي اروپا در همكاري با Eu «تلويزيون بدون حد و مرز» حمايت مي نمايد. همچنين كشور روماني، مبادرت به امضاي كنوانسيون اروپايي با عنوان «تلويزيون براي عامة مردم» كه توسط پارلمان كشور به تصويب رسيده بود.

صنعت فيلم

تصويب مادة قانون شمارة 80 مصوب سال 1990، به تأسيس مركز ملّي فيلم منجر گرديد. مركز فوق به عنوان پلي ميان دولت و مؤسسات حرفه اي فيلمسازي محسوب ميگردد. به محض تشكيل انجمن فيلمسازان كشور، دولت روماني حكم واجب الاجراي شمارة 67 مصوب سال 1997 را صادر نمود. اين حكم توسط پارلمان كشور در دسامبر سال 1998 به تصويب رسيد. تصويب حكم فوق به تأسيس دفتر ملي فيلم منجر گرديد كه مطابق با اصول اغلب كشورهاي اروپايي به فعاليت ميپردازد.

اين دفتر، تحت حمايت و نظارت پارلمان، به اداره و نظارت اعتبارات مالي تخصيص يافته به صنعت فيلم كشور ميپردازد.

حق چاپ و نشر

حقوق مؤلفين

قانون شمارة 8 مصوب 1996 ويژة حق طبع و نشر و حقوق مربوط به آن با قوانين و استانداردهاي بين المللي صنعت چاپ و نشر مطابقت مي نمايد. فصلي از قانون اساسي كشور روماني به تبيين نحوة مديريت و حفاظت از حق طبع و نشر و حقوق مربوط به آن اختصاص يافته است.

سياستهاي ناحيه اي

ميراث فرهنگي

از زمان اقتباس و تنظيم قانون مشاوره 637 مصوب 1974 در خصوص حفاظت از ميراث فرهنگي ملي، تغييرات عمده اي در پيش نويس ميراث فرهنگي كشور به طور اخص و ميراث منقول و بناهاي تاريخي آن به طور اعم اعمال گرديده است. در حقيقت قانون مذكور كه تنها از تعداد معدودي از داراييهاي فرهنگي كشور محافظت مي نمايد، هرگز به طور واقعي به مورد اجرا گذارده نشده است. طرح جديدي توسط پارلمان كشور در حال شكل گيري و تصويب ميباشد. آرشيو ملي روماني تحت ماده قانون شمارة 16 مصوب 1996، مجدداً سازماندهي گرديد. اگر چه، تاكنون نوآوريهاي قانوني، به ويژه در حوزة كتابخانه هاي كشور عينيت نيافته است، با اين وجود، قانوني جهت تجديد وضعيت كتابخانه هاي كشور (مهمترين بخش حيات فرهنگي روماني) اتخاذ گرديده است.

محركهاي قانوني همكاريهاي فرهنگي

ماده قانون اعانات مالي به شمارة 32 مصوب 1994 در عمل نشان داد كه از كارآيي لازم برخوردار نميباشد زيرا اين قانون توضيح و توصيف مبهمي از اعانات مالي را ارائه ميداد. قانون مذكور كمترين حقوق را براي حاميان مالي در نظر گرفته بود به طوري كه ميزان تخفيف مالياتي از 5 درصد در آمد مشمول ماليات فراتر نميرفت. قانون مذكور به واسطة حكم واجبالاجرا به شماره 36 مصوب 1998 اصلاح گرديد. حكم اخير توصيف واضحي از اعانات مالي و حمايت از حاميان مالي حوزه فرهنگ را ارائه ميدهد. علاوه بر اين، بر طبق اين حكم حاميان مالي از حد مطلوبي از تخفيف مالياتي 10 درصدي بهره مند ميگردند.

ابزارهاي سياست فرهنگي

تأمين بودجه فعاليتهاي فرهنگي

بين سالهاي 1996 تا 1998، افزايش منظم و پايداري در ميزان بودجة وزارت فرهنگ به چشم مي خورد. با اين حال، اين موقعيت از دوام و حيات كوتاه مدتي برخوردار بود، زيرا بودجه بخش فرهنگ از 632 بيليون Lei روماني در سال 1998 به 526 بيليون كاهش يافته و رشد تورم كاملاً مشهود ميباشد (ميزان بودجه فرهنگي در سال 1998، 63 ميليون دلار آمريكا و در سال 1999، 35 ميليون دلار بود). سهم وزارت فرهنگ از كل بودجة دولت نيز به 73/0 درصد در سال 1998 و 58/0 درصد در سال 1999 كاهش يافت.

آمار مخارج و هزينه هاي دولتي حوزة فرهنگ (بين سالهاي 98-1996)

منبع: وزارت فرهنگ

مشاركتهاي فرهنگي

تقسيم مسؤوليتهاي فرهنگي

وزارت فرهنگ روماني جهت برقراري و تثبيت همكاريهاي پايدار، هماهنگ سازي سياستهاي فرهنگي محلي و ملي و به منظور نيل به استقلال و خودگرداني محلي با مقامات دولتي محلي همكاري مي نمايد.

در زمينة برقراري همكاريهاي سياسي، وزارت فرهنگ، اولين گام اساسي را در سال 1997 با اتخاذ و اجراي لايحة دولتي به شماره 6 برداشت. قانون مذكور حيطة اختيارات مقامات و ادارات دولتي محلي و روند تصميم گيري در خصوص مؤسسات فرهنگي دولتي در سطح كشور را مشخص ميسازد. مفاد سياست مذكور كه اساساً معطوف به توسعة فعاليتهاي موسسات فرهنگي محلي بوده و تحت نظارت ادارات و مقامات دولتي محلي اجرا ميگردد به قرار ذيل ميباشد:

ارائه اصول حقوقي و قانوني قابل تغيير، در خصوص افزايش بودجة اختصاصي به پروژه ها و برنامه هاي فرهنگي. لايحة دولتي به شماره 51 مصوب 1998، جهت تنظيم بودجه هاي محلي دولتي اختصاص يافته به بخش فرهنگ و تأمين هزينة پروژه ها و برنامه هاي فرهنگي مهم اجتماعات محلي به تصويب رسيد. لايحة مذكور، همچنين از تبصرههاي قانوني ويژة طرحهاي آموزشي و تحصيلي در رشته هاي فرهنگي برخوردار ميباشد.

تهيه پيش نويس راهكارهاي محلي به قصد حفاظت از تنوع فعاليتهاي فرهنگي موسسات دولتي، تخصيص منابع مالي از بودجة محلي به پروژه ها و برنامه هاي فرهنگي و تخصيص منابع مالي به برنامه هاي آموزشي دائمي و ثابت

برقراري همكاريهاي فرهنگي منطقه اي و انعقاد پروتوكولها و توافقات فرهنگي با مؤسسات غيردولتي منطقه اي و اجتماعات فرهنگي ساير كشورهاي اروپايي

اجراي طرح حفاظت از ميراث فرهنگي ملي در همكاري با ساير دپارتمانهاي وزارت فرهنگ

حمايت و پشتيباني از اجراي پروژه هاي بين المللي فرهنگي توسط اجتماعات محلي

توسعه فرهنگي

وزارت فرهنگ روماني در اجراي راهكارهاي كلي سياست فرهنگي پرداختن به اصل تشريك مساعي در جامعة مدني را در اولويت كار خود قرار داده است. وزارت فرهنگ بواسطة ساختارهاي گوناگون، نه تنها ذينفع اين گونه سياستها و راهكارها ميباشد، بلكه مجري اصلي فعاليتهاي فرهنگي ملّي نيز محسوب ميگردد. وزارت فرهنگ، از لحاظ مالي و قانوني از برنامه ها و پروژه هاي NCOS كه ارائه دهندة طيف وسيعي از فعاليتهاي فرهنگي به ويژه فعاليتهاي فرهنگي اجتماعات محلي ميباشد، حمايت و پشتيباني به عمل ميآورد. لازم به ذكر است كه كليه پروژه ها و برنامه هايي كه در جهت حفاظت از هويت فرهنگي اقليتهاي ملي به اجرا درآمده و از لحاظ مالي توسط وزارت فرهنگ پشتيباني ميگردند، با همكاري و تشريك مساعي NGOS صورت ميگيرد.

بزرگترين دغدغة خاطر فعلي وزارت فرهنگي روماني، همكاري اتحاديه هاي تجاري با موسسات فرهنگي دولتي ميباشد. اخيراً وزارت فرهنگ در مورد تهية پيش نويس قانون جديد در خصوص پرداخت حقوق و حفاظت اجتماعي از كادر فرهنگي كشور با اتحاديه هاي تجاري به مشورت و تبادل نظر پرداخته است. در سال 1998، مباحثاتي در خصوص محتوي و مضمون توافقات گروهي صورت گرفت.

حمايت از خلاقيتهاي فرهنگي

حمايتهاي مستقيم و غيرمستقيم

وزارت فرهنگ روماني مسؤوليت حمايت و حفاظت از آثار ادبي، هنرهاي زيبا، موسيقي و بعلاوه فعاليتهاي علمي آثار حوزة فرهنگ و هنر كشور را بر عهده دارد. ترويج و اشاعة اين آثار و معرفي آنها در كانالهاي تلويزيوني ملي و بين المللي در جهت گسترش و بسط هويت فرهنگي و توسعة جامعة روماني ضروري و لازم ميباشد. وزارت فرهنگ روماني راهكارهاي مناسبي جهت ارتقاء و حفاظت از خلاقيتهاي ادبي، موسيقي، خلاقيتهاي تصويري و علمي و حمايت از مؤلفان و مبدعان اين گونه خلاقيتها اتخاذ نموده است. با توجه به معضلات و مشكلات پيشروي ترويج و اجراي چنين فعاليتهايي، وزارت فرهنگ روماني، حمايتهاي مالي مستقيم را از يك چنين كارها و فعاليتهايي به عمل ميآورد.

قوانين ويژة هنرمندان

وزارت فرهنگ روماني علاوه بر اعطاي كمك هزينه هاي مالي به مبدعان هنرهاي نمايشي در جهت توسعة فرهنگي جامعه و به منظور افزايش خلاقيتهاي فرهنگي و هنري به برقراري مشاركتهاي فرهنگي با سازمانهاي حرفه اي هنري مبادرت مي نمايد. از جمله فعاليتهاي فرهنگي كه از سوي وزارت فرهنگ و سازمانهاي حرفه اي فرهنگي متفقاً سازماندهي ميگردد مي توان به اعطاي جوايز هنري نظير UNITER و برپايي نمايشگاههاي ساليانه بين المللي كتاب اشاره نمود.

در نوامبر سال 1998، وزارت فرهنگ به واسطة بيانية سازمان يونسكو به تشريك مساعي با سازمانهاي هنرهاي حرفه اي و هنرهاي نمايشي كشور اقدام نمود. برخي از مهمترين ابعاد اين بيانيه در ذيل آورده شده است:

تأكيد بر تشريك مساعي با جامعة مدني در سياستهاي فرهنگي مشروط بر اينكه جامعة مدني به برقراري چنين مشاركتهايي اهميت دهد.

حمايت از سازمانهاي غيردولتي خلاّق و مراكز هنرهاي نمايشي

انسجام سياستهاي فرهنگي در جهت حفاظت از توسعه فرهنگي

اتخاذ چهارچوبي پايدار براي سياستهاي فرهنگي كشور در زمينه هاي مختلف آموزش اطلاع رساني و تحقيق

از جملة بيانيه هاي ديگر سازمان يونسكو (UNESCO) مي توان به بيانيه سال 1980 سازمان در بلگراد، بيانية سال 1997 سازمان در پاريس در خصوص هنرمندان كشور روماني و بيانية نهايي سال 1998 يونسكو در استكهلم در خصوص حمايت و حفاظت از توسعة فرهنگي كشور روماني اشاره نمود.

آمار مشاركتهاي فرهنگي

در زير نمودار گرافيكي از گرايش به مشاركت فرهنگي در زمينه هاي مطالعه كتاب، حضور در تأترها، حضور در سينماها، موزه ها و بازديدكنندگان نمايشگاههاي فرهنگي و هنري، خريداران ديسكتها و كاستهاي صوتي نشان داده شده است. جدول فوق تصريح مي نمايد كه در سال 1999 ميزان 8 درصد از شهروندان رومانيايي به مطالعات كتابهاي مختلف مبادرت نموده و 52 درصد مطالعات كمتري داشتهاند.

طبق آخرين آمار بدست آمده در سال 1999 تقريباً 5/3 دلار آمريكايي معادل 25/21 FF براي فعاليتهاي فرهنگي هر خانواده هزينه گرديده است.

علّت كاهش ميزان ابتياع وسايل و تجهيزات فرهنگي، افزايش قيمت توليدات فرهنگي، كاهش قدرت خريد مردم و كاهش سطح استاندارد رفاهي سطوح مختلف جامعه ميباشد.

انجمنهاي فرهنگي / هنرهاي آماتور (غيرحرفه اي)

NGOS دواير حقوقي خصوصي عام المنفعه ميباشند كه مطابق با قانون شمارة 21 مصوب سال 1924 تشكيل يافته اند.

بين سالهاي 98-1990 تعداد كل دواير NGOS ، بر 2880 سازمان بالغ گرديد كه از اين تعداد 1781 دايره به صورت موسسه و ساير دواير سازماني ميباشند. كانون اصلي NGOS در كشور روماني قرار گرفته و عمدة توجه خود را به زمينه هاي مختلف خلاقيت و هنرهاي نمايشي در كشور معطوف نموده است.

آمار گرافيكي از مشاركتهاي فرهنگي (بين سالهاي 99-1997

منبع: دپارتمان ارتباطات بين المللي و مؤسسة بازاريابي فرهنگي (IMAS)

اكثر سازمانهاي غيردولتي (NGOS) شركاي قديمي وزارت فرهنگي محسوب ميگردند. وزارت فرهنگ روماني با همكاري وزارت آموزش ملي، به تأسيس مراكز آموزشي ثابت ملّي اقدام نموده و از موسسات فرهنگي دولتي و سازمانهاي غيردولتي NGOS جهت تقويت اين سيستم كمك ميگيرد. وزارت فرهنگ روماني ترتيب مذاكراتي با نمايندگان دولت دانمارك و سازمان NGOS دانمارك را به منظور تأسيس مراكز تحصيلات تكميلي دانماركي - رمانيايي در بخارست فراهم آورده است. علاوه بر اين، مدارس هنرهاي ملّي، نقش اساسي را در توسعة هنرهاي آماتور كشور ايفا ميكنند. موسسه PAS تا حدودي بودجة خود را تأمين مي نمايد اما با اين وجود، از كمكهاي مالي دولت و بودجة مالي اختصاص يافته به شوراهاي شهري نيز بهره مند ميگردد چرا كه از لحاظ اداري اين مؤسسه مسؤوليت اداره و نظارت بر خانه هاي فرهنگ و مراكز اجتماع فرهنگي غيردولتي كشور را بر عهده دارد.