کشور روسيه با 17075400 كيلومتر مربع وسعت به تنهايي بيش از 76 درصد خاك اتحاد شوروي
سابق را تشكيل ميدهد. و در حال حاضر نيز با اشغال حدود 5/11درصد خشكيهاي كره زمين
بزرگترين كشور جهان محسوب ميگردد. اگرچه 65 درصد خاك اين كشور در بخش آسيايي قرار
دارد،تنها 28 درصد مردم روسيه در اين نواحي زندگي ميكنند. اين سرزمين بيش از160درجه
طول جغرافياي و10منطقه زماني را در برگرفته و اختلاف ساعت در منطقه مسكو با شرقيترين
نقطه روسيه در شبهجزيره چوكچي و شبهجزيره ساخالين9ساعت است.سرزمين پهناور روسيه رادرياهاي
متعددي دربرگرفته كه از جمله عمدهترين آنها مي توان از درياي بالتيك و خليج فنلاند
در غرب، درياي سفيد، خليج پچورا، درياي كارا، درياي بارنتس، درياي لاپتف، درياي سيبري
شرقي، درياي چوكچي و اقيانوس منجمد شمالي در شمال، درياي برينگ، دريي اخُتسك، درياي
ژاپن و اقيانوس آرام در شرق، درياي سياه و درياي خزر در جنوب نام برد. با وجود آنكه
طول سواحل اين كشور به 653،37 كيلومتر ميرسد، اما به لحاظ اينكه بيشتر سواحل آن در
منطقه منجمد شمالي واقع گرديده و يا درياهاي مرتبط با آن از طريق تنگههاي تحت كنترل
سايركشورها به آبراههاي مهم متصل است،اين کشور از وضعيت مطلوبي دربرقراري ارتباط دريايي
آزاد با ساير كشورهاي جهان برخوردار نيست. مرزهاي اين كشور بالغ بر139،20كيلومتر است.بخش
اروپايي روسيه عمدتاً جلگهاي و هموار است. بلندترين نقطه روسيه، قله البروس با 642،5
متر ارتفاع در شمال قفقاز در جمهوري آستياي شمالي و نزديكي مرز گرجستان واقع گرديده
است كه در عين حال بلندترين نقطه اروپا نيز محسوب ميگردد. كوههاي اورال كه در امتداد
شمالي - جنوبي واقع گرديده است حد ميان اروپا و آسيا را تعيين نموده و بلندترين نقطه
آن قله نارودا تنها 885،1 متر ارتفاع دارد. تمامي قسمت آسيايي روسيه را سرزمين پهناور
سيبري در برگرفته است. شبكه گستردهاي از رودهاي پر آب در روسيه وجود دارد كه علاوه
بر تأمين آب آشاميدني، سدهاي برق آبي فراواني بر روي آنها احداث شده است.
از جمله مهمترين رودهاي عمده بخش اروپايي روسيه مي توان از ولگا با 690،3 كيلومتر
طويلترين رود اروپا ، رود دون با نام قزاقهاي دون ، رود دنيپر، رود نمان، رود نوا
، رود لينا و رود پچورا نام برد. بلندترين رود روسيه يني در بخش آسيايي اين كشور جريان
دارد. درياي خزر نيز كه بزرگترين درياچه جهان محسوب ميگردد در مرزهاي جنوبي اين كشور
قرار دارد.درياچه بايكال با 140،34كيلومتر مربع وسعت بزرگترين درياچه روسيه، عميقترين
درياچه جهان (با 1740 متر عمق) و بزرگترين درياچه آب شيرين کشور به شمار مي آيد. 20
درصد آب شيرين درياچههاي جهان در اين درياچه ذخيره شده است.
پوشش گياهي روسيه را در شماليترين مناطق توندرا و در جنوب تايگا تشكيل ميدهد
كه يك سوم جنگلهاي جهان در اين نواحي قرار دارد. آب و هواي روسيه عمدتاً قارهاي خشك
همراه با زمستانهاي سرد است. ميزان درجه حرارت در نواحي شمال شرقي سيبري در زمستانها
تا 70 درجه زير صفر نيز ميرسد. ميانگين دماي تابستان از 6درجه تا 20 درجه بالاي صفر
است. ميزان بارندگي از متوسط تا كم در تغيير بوده و بويژه در نواحي داخلي چندان قابل
پيشبيني نيست.
نام رسمي: فدراسيون روسيه
اميد به زندگي: زنان 72 سال، مردان 62 سال (سال 1998)
نام محلي: روسيا
توزيع سني:14 – 0 سال: 23 درصد، 64 – 15 سال: 66 درصد
پايتخت: مسكو
جمعيت شهري: 74 درصد
ميزان بيكاري: 1998: 1/3 درصد
زبان رسمي: روسي
روز ملي: 12 ژوئن
واحد پول: روبل روسيه برابر با 100 كوپك
مساحت: 17075400 كيلومتر مربع
توليد ناخالص ملي: 000،000،546،479 دلار
جمعيت: 150000000 نفر
توليد سرانه ناخالص ملي: 1992: 2680 دلار
تراكم جمعيت: 7/8نفردركيلومتر مربع
نرخ تورم: 1999: 40 درصد
رشد سالانه جمعيت: منفي
نيرويكار:صنعت:37درصد،كشاورزي:5/12درصد،خدمات:5/50 درصد
ملاحظات سياسي
کشور روسيه داراي21جمهوري خودمختار،49استان،6خطه و2شهرخودمختارمسكو و سنتپترزبورگ
است. در شهر مسكو پارلمان و دوماي كشوري و مجلس سنا و شوراي فدراسيون فعاليت دارند.
علت اينكه اين دو شهر خودمختار هستند اين است كه از نظر مساحت و جمعيت با ساير مناطق
قابل مقايسه بوده و از آنجا كه اين دو شهر در دوران مختلف پايتخت بودند از اهميت خاصي
برخوردار گرديده و به عنوان مناطق خودمختار معرفي گرديده اند.طي مي سال 2000، بنا بر
پيشنهاد ولاديمير پوتين، کشور روسيه در روز 31 ماه مه سال 2000 به 7 منطقه به شرح
ذيل تقسيم گرديد :
ـ منطقه شمال غربي (مركز- سنتپترزبورگ )
ـ منطقه مركزي(مركز- مسكو)
ـ منطقه رود ولگا(مركز- نيژنينوگورود)
ـ منطقه شمال قفقاز(مركز- رستوف - دن)
ـ منطقه خاوردور(مركز- خاباروفسك)
ـ منطقه اورال(مركز- يكاترينبورگ)
ـ منطقه سيبري(مركز- نووسيبيرسك)
پس از فروپاشي اتحاد جماهيرشوروي، كشور روسيه به عنوان بزرگترين كشور تشكيلدهنده
شوروي، در بيشتر موارد حقوقي و سياسي جايگزين آن گرديد.قانون اساسي روسيه در رفراندوم
12دسامبر سال 1993 با 58 درصد آرا به تأييد عمومي رسيده و طبق آن حكومت اين كشور جمهوري
فدراتيو مياشد. قوه مقننه يا مجلس فدرال از تركيب شوراي فدراسيون با 178عضو و دوماي
كشوري با 450 عضو تشكيل ميگردد. نيمي از اعضاي دوما از طريق انتخابات مستقيم در حوزههاي
انتخابي منطقهاي به مجلس راه يافته و نيم ديگر بر اساس فهرستهاي حزبي برگزيده ميشوند.فدراسيون
روسيه به عنوان يكي ازچهار جمهوري اصلي بنيانگذار اتحاد جماهير شوروي در سال 1991 رأي
به انحلال شوروي داد و سپس همراه با روسيه سفيد (بيلوروسي) و اوكراين نقش اصلي را در
تأسيس اتحاديه جامعه كشورهاي مستقل مشترك المنافع برعهده داشت. فرماندهي كل قوا به
عهده شخص رئيسجمهور است. فرو پاشي اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي (USSR)كه در آستانه
دهه آخر قرن گذشته صورت گرفت سبب پيدايش 15كشور جديد در نقشه سياسي دنيا گرديد كه بزرگترين
آن فدراسيون روسيه) Russia ) مي باشد. فدراسيون با 89 تبعه يا قدرت محلي بوده و شامل
21 جمهوري،52 استان خود مختار 6كريس و10كروگ خود مختار ميباشد. در روسيه 1095شهر وجود
دارد. روسيه كشوري چند مليتي متشکل از150مليت جداگانه ميباشد.اين کشور قرن بيستم را
بيشتر در نظام كمونيستي طي كرده و افراد روسي در حال و هواي تشكيل فضاي جامعه بازاري
دمكراتيك قرار داشته اند. تغييرات اساسي در جنبه هاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي اعمال
گرديده است.نقش آموزش و پرورش در فراهم سازي اصلاحات اقتصادي جامعه و رونق حياتي كشور
و جامعه پي در پي مورد توجه بوده و موضوع مورد بحث آكادميهاي عمومي در زمينه مفاهيم
متعدد ميباشد.
اهداف مدرنيزه سازي اجتماعي- فرهنگي کشور
انتقال از سيستم توتاليتارين به جامعه اي باز بر اساس اصول دمكراسي و ارزشهاي مشترك
انساني
انتقال از اقتصاد توزيع دولتي سرمايه به بازار آزاد
ايجاد جامعه شهري و پرورش و توسعه انستيتوهاي عمومي
انتقال از جامعه صنعتي به جامعه فراصنعتي
انتقال از ايدئولوژي منابع انساني به ايدئولوژي سرمايه انساني
جمهوريهاي فدراسيون روسيه
نام جمهوري
مركز
موقعيت جغرافيايي
جمعيت(هزارنفر)
مساحت(كيلومترمربع)
آديغه
مايكوپ
شمال قفقاز
442
7600
گورني آلتاي
گورنو-آلتايسك
جنوب سيبري
198
92600
اودمورتيا
ايژفسك
كرانه رود ولگا
1637
42100
بورياتيا
اولان اوده
در جنوب روسيه
1059
351300
تووا
قزل اردو
در غرب بوريات
306
170500
خاكاس
آباكان
غرب رود ينيسي
581
61900
ساخا (ياكوت)
ياكوتسك
در سيبري شرقي
1093
3103200
كارليا
پطروزاودسگ
درهمسايگي فنلاند
800
172400
كالميكيا
اليستا
در ساحل رود ولگا
327
76100
كومي
سيكتيفكار
درغرب كوههاي اورال
1255
415900
ماري
يوشكار –اولا
مركز روسيه
762
23200
موردووي
سارانسك
بخش اروپاي روسيه
964
26200
جمهوريهاي مسلماننشين
نام جمهوري
مركز
موقعيت جغرافيايي
جمعيت(هزار نفر)
مساحت (كيلومتر مربع)
اوستياي شمالي
ولادي قفقاز
شمال قفقاز
695
8000
باشقيرستان
اوفا
در ساحل ولگا
4008
143600
تاتارستان
قازان
در ساحل ولگا
3696
68000
چچنيا
گروزني
شمال قفقاز
-
-
چوواش
چبوكساري
مركز روسيه
1353
18300
داغستان
ماخاچ قلعه
در غرب درياي خزر
1890
50300
قرهچاي چركسيا
چركسك
شمال قفقاز
431
14100
كاباردابالكاريا
نالچيك
شمال قفقاز
784
12500
ملاحظات اقتصادي
اقتصاد روسيه به ويژه در بخش اروپايي آن تا اواخر قرن نوزدهم(همزمان با آغاز انقلاب
صنعتي در اروپا) بر پايه كشاورزي قرار داشت.بعدها روند تكاملي اقتصاد اين كشور به واسطه
جگ جهاني اول و جنگهاي داخلي متعاقب آن دچار وقفه گرديد. استالين پايههاي پيشرفت
صنعتي مدرن را بنيان نهاد. با اجراي بازار آزاد، اقتصاد روسيه با وضعيت بغرنجي روبرو
گرديد.از طرفي نهادها و روابط اقتصادي سابق از ميان رفت و از سوي ديگر سيستم جديد نيز
هنوز استقرار نيافته بود؛ در نتيجه افت توليد در بيشتر بخشهاي اقتصاد حاكم گرديد.
پس از فروپاشي شوروي، دولت روسيه مالكيت خصوصي زمين را كه در دوران شوروي وجود نداشت
برسميت شناخت. تا سال 1993،بالغ بر260 هزار شركت در بخش كشاورزي فعاليت داشتند كه 5
درصد توليدات كشاورزي را تأمين مينمودند.دامپروري نيز در روسيه از تنوع بسياري برخوردار
بوده و بر پرورش گاو، گوسفند و بز تا گوزن شمالي مشتمل مي گردد. همچنين ناوگان صيادي
روسيه در آبهاي وسيع و گسترده اطراف اين كشور فعال داشته و يكي ازبزرگترين ناوگانهاي
جهان در نوع خود محسوب ميگردد.روسيه از لحاظ معادن نيز از ذخاير با ارزشي ازسنگهاي
معدني فلزي و غيرفلزي برخوردار است.اين کشور از نظر منابع تأمين سوخت و انرژي نيز بسيار
غني است و نفت منبع اصلي صادرات آن محسوب ميگردد.از زمان تأسيس اتحاد جماهيرشوروي
تأكيد زيادي برگسترش صنايع سنگين صورت ميگرفت و به توليد صنايع سبك و مصرفي اهميت
چنداني داده نميشد.اين در حاليست که درسالهاي پس از فروپاشي اتحاد شوروي توجه بيشتري
به صنايع سبك و به ويژه به صنايع توليد كالاهاي مصرفي و خانگي معطوف گرديد. واحد پول
رسمي روسيه روبـل واجـزاي آن كپك ميباشد.هر روبل نيز معادل 100 كپك است.درآمد بودجه
عمومي دولت روسيه در سال 1992 بالغ بر 285،3000،000 روبل(به تاريخ 31 ماه مه سال2000
هر دلار برابر 10،28 روبل است) و هزينههاي آن نيز بر 000،600،111،3 روبل(دلار 10،28
روبل) بالغ مي گردد. توليد ناخالص داخلي در سال 1993 بالغ بر 300،162 ميليارد روبل(هر
دلار 10،28 روبل) گزارش شده است كه نسبت به سال 92 با كاهشي معادل 12 درصد مواجه بوده
است.روسيه از شبكههاي حمل و نقل وسيعي برخوردار است كه شامل راهآهن، جادهها، شبكه
رودهاي قابل كشتيراني و كانالها است. مهمترين عامل ارتباطي بخش اروپايي روسيه با نواحي
شرقي و به ويژه خاور دور روسيه خطآهن سراسري سيبري است.رود ولگا بوسيله كانال ولگا-درياي
خزر را به درياي سياه متصل ميسازد. طول خط راهآهن روسيه به 79،860 كيلومتر است كه
365،37 كيلومتر آن برقي شده و طول راههاي اتومبيلرو نيز000،893 كيلومتر(طي سالهاي
1999-1998) است. شركت هواپيمايي روسيه آئروفلوت پرواز به بيش از 103كشور جهان را امکان
پذير ساخته است.
ساختار توليد ناخالص داخلي و نيروي كار
-
درصدنيروي كار
نيروي كار(نفر)
درصد كل ارزش
توليدناخالص داخلي(ميليون روبل)
كشاورزي
5/13
9970000
16
100200
صنايع،معادن.تسهيلات عمومي
3/27
20117000
4/36
228100
ساختمان
6/14
10778000
1/9
57300
حمل و نقل و ارتباطات
8/7
5750000
9/6
43100
بازرگاني،امورمالي،خدمات دولتي و ارتش
8/30
22758000
26
162900
ساير موارد
6
4436000
6/5
34700
جمع
100
73809000
100
626300
معضلات اقتصادي
كاهش حجم توليد طي سالهاي گذشته
عدم اعمال تغييرات عمده ساختاري در توليد و افت20درصدي در اين راستا
عدم فراهم سازي محرك لازم براي توسعه توليد به واسطه اجراي فرايند خصوصي سازي و
مالكيت مشاركتي بطور عملي
قطع توليد خام داخلي بيواسطه افت محصول
قطع تخصيص بودجه هاي دولتي در عرصه اجتماعي من جمله آموزش
کاهش استاندارد زندگي و افزايش نرخ بيكاري
افزايش فاصله طبقات اجتماعي
افزايش بي عدالتي درتوزيع استانداردهاي زندگي
كاهش جمعيت به واسطه مهاجرت اجباري
طي سال 1994-1992، رشد مهاجرت جمعيت با متوسط 470هزارنفر درسال افزايش يافت. اين
در حاليست که نرخ مذکور طي سال 2000 به 180 هزار و طي سال 2005 به 115 هزار نفر کاهش
خواهد يافت.فرايند وقوع مهاجرت طبيعي جمعيت روسيه در آينده نزديك ميتواند منجربه تغييرات
ساختارسني گردد.
بدين قرارتعدادكودكان زيررده سني16سال براي دوره 2005 – 1997 8/7 ميليون كاهش خواهد
داشت. علاوه براين افزايش سن جمعيت قابل استخدام 9/4 ميليون نفرمي باشد. با توجه به
ديدگاه مشخص تغييرات درجمعيت مهاجروطبيعي براي 2005 –1998جمع تعداد جمعيت روسيه از
1/147ميليون طي سال1997 به 1/145 ميليون طي سال 2000 و بر1/143ميليون نفر طي سال 2005
بالغ خواهد گرديد.
ملاحظات علمي
100% مردان و 97% زنـان بالاي 15 سال بـاسواد مي باشند.مردم روسيه مردمي بـا فرهنگ
و بـا مطالعه بوده و كتاب و كتابخاني از رواج خوبي در ميان مـردم برخوردار است. توجه
عمومي به خريد كتاب و نشريات نيز چشمگير است.دراكثرمـحـلات شهر كتابخانه هاي ويزه کودکان
و فروشگاه هاي كتاب نسبتا بزرگ وجود دارد. عـادت مردم بـه مطالعه حتي در وسايل نقليه
ودر ترددهاي شهري نيز بخوبي آشكار است.
تاسيسات مراکز آموزش عمومي فدراسيون روسيه بر مبناي مناطق مختلف کشور
مناطق شهري
مناطق حاشيه اي
تعداد کل
96-95
98-97
96-95
98-97
96-95
98-97
تعداد کل مدارس کشور به استثناي مدارس استثنايي
18702
19154
46816
46051
65518
65205
مدارس فاقد اتاق كاري
2390
2683
11311
11550
13701
14233
مدارس برخوردارازانفورماتيك پايه وتكنولوژي كامپيوتر
12151
12655
11994
12369
24145
25024
مدارس برخوردار از سالن ورزشي
17079
17462
25715
26289
42794
43751
مدارس برخوردار از استخر شنا
866
945
134
186
1000
1131
مدارس برخوردار از امکانات مجهز کتابخانه اي
18392
18903
45551
44377
63943
63280
دانشآموزان برخوردار از تغذيه گرم در مدارس
3/9
52/8
64/4
37/4
99/13
89/12
مدارس نيازمند تعميرات اساسي
7534
7835
15642
16348
23176
28183
مدارس مواجه با شرايط نامناسب
967
1254
3186
2964
4153
4218
مدارس برخوردار از سيستم حرارت مركزي
17642
18048
28890
28765
46532
46813
مدارس برخوردار از سيستم فاضلاب
16748
17244
16313
16761
33061
44005
كليه حقوق اين پايگاه متعلق به دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي مي باشد. شرايط استفاده